Vốn 325.000 tỷ đồng, công suất 110 triệu khách/năm, to gấp 4,4 lần sân bay cũ: Dự án khủng định hình lại bản đồ hàng không châu Phi

Ethiopia đang triển khai một trong những dự án hạ tầng hàng không tham vọng nhất lục địa châu Phi: Sân bay quốc tế Bishoftu, cách thủ đô Addis Ababa khoảng 40km. Dự án do hãng hàng không quốc doanh Ethiopian Airlines Group làm chủ đầu tư, chính thức khởi công ngày 10/1/2026 với sự tham dự của Thủ tướng Ethiopia Abiy Ahmed Ali, và được giới chuyên môn quốc tế mô tả là dự án hạ tầng hàng không lớn nhất trong lịch sử châu Phi.

Quy mô vốn 12,5 tỷ đô, ôm theo tham vong lớn

Theo công bố của Ethiopian Airlines, riêng giai đoạn đầu của dự án đã cần tới khoảng 12,5 tỷ USD, tương đương khoảng 325.000 tỷ đồng, để xây dựng một trung tâm hàng không với công suất 60 triệu hành khách mỗi năm, dự kiến đưa vào khai thác từ năm 2030. Thay vì hoàn thiện toàn bộ quy mô ngay lập tức, dự án được chia thành nhiều giai đoạn mở rộng dần theo nhu cầu vận tải thực tế, hướng tới công suất hoàn chỉnh 110 triệu khách/năm cùng hệ thống 4 đường băng và sân đỗ cho tới 270 máy bay.

Để dễ hình dung mức độ đồ sộ của dự án, sân bay Tân Sơn Nhất của Việt Nam sau khi đưa vào khai thác nhà ga T3 có tổng công suất khoảng 50 triệu khách/năm. Như vậy, ngay ở giai đoạn đầu, Bishoftu đã có công suất thiết kế cao hơn Tân Sơn Nhất khoảng 20%; còn khi đạt quy mô hoàn chỉnh, con số này sẽ gấp khoảng 2,2 lần. Bishoftu được xây dựng nhằm giải quyết giới hạn mở rộng của sân bay quốc tế Bole - cửa ngõ hàng không hiện tại của Addis Ababa; khi hoàn thiện, công suất của sân bay mới sẽ lớn gấp khoảng 4,4 lần Bole.

Vị trí địa lý của Bishoftu cũng mang lại lợi thế kỹ thuật đáng kể: khu vực này nằm ở độ cao khoảng 1.910m so với mực nước biển, thấp hơn gần 400m so với sân bay Bole hiện tại. Kết hợp với đường băng dài hơn, yếu tố này giúp máy bay có thể cất cánh với trọng lượng tối đa cao hơn trong khi tiêu thụ ít nhiên liệu hơn, từ đó chở được nhiều hành khách và hàng hóa hơn trên các đường bay thẳng, đường dài - một lợi thế cạnh tranh quan trọng cho hãng Ethiopian Airlines, hãng bay lớn nhất châu Phi hiện nay, thành lập từ năm 1945 và là hãng hàng không lâu đời nhất lục địa.

Thiết kế của Zaha Hadid, tiện ích cho khách nối chuyến và tiến độ thi công

Dự án được thiết kế bởi Zaha Hadid Architects (ZHA) - studio kiến trúc Anh quốc nổi tiếng với hàng loạt công trình hàng không mang tính biểu tượng như sân bay quốc tế Tây Sydney hay sân bay quốc tế Bắc Kinh Đại Hưng hình ngôi sao biển. Đơn vị tư vấn trưởng và quy hoạch sân bay là Dar Al-Handasah (DAR), trong khi SPADA Ltd đảm nhận quy hoạch "thành phố sân bay". Nhà ga được thiết kế nhằm đạt chứng chỉ LEED Gold, mức chứng nhận cao thứ hai do Hội đồng Công trình xanh Mỹ cấp, kết hợp hệ thống pin năng lượng mặt trời, thông gió tự nhiên và nước mưa được dẫn vào các vùng đất ngập nước mới hình thành trong khuôn viên. Công trình có kết cấu dạng module bằng bê tông và thép sản xuất ngay tại địa phương, mỗi nhà ga vệ tinh mang thiết kế và bảng màu riêng phản ánh sự đa dạng vùng miền của Ethiopia, bao quanh bởi công viên công cộng và khu vườn trồng cây bản địa chịu hạn.

Một đặc điểm nổi bật khác là định hướng trở thành trung tâm trung chuyển (hub) hàng đầu: đơn vị thiết kế ước tính có tới 80% lượng khách trong tương lai sẽ là khách transit, di chuyển giữa các điểm đến mà không cần rời khỏi sân bay. Vì vậy, công trình được bố trí khách sạn 350 phòng ngay trong khu vực sau kiểm soát an ninh, cùng các không gian ăn uống, giải trí phục vụ thời gian chờ giữa hai chuyến bay, và được thiết kế để vận hành liên tục 24 giờ mà không áp dụng giờ giới nghiêm. Theo quy hoạch, Bishoftu còn sẽ được kết nối với trung tâm Addis Ababa và sân bay Bole bằng một tuyến đường sắt cao tốc, trở thành mắt xích trung tâm của mạng lưới giao thông vùng mới, nằm trong chiến lược "Vision 2035" của Ethiopian Airlines.

Về tiến độ, tính đến tháng 6/2026, công trường được ghi nhận thi công liên tục cả ngày lẫn đêm. Ethiopian Airlines cũng đã công bố hoàn tất vòng sơ tuyển cho 4 nhóm gói thầu chính, gồm công trình nhà ga và các hạng mục chính, công trình hỗ trợ, khu bay và hạ tầng, cùng các tuyến kết nối ngoài sân bay với một số tên tuổi lớn trong ngành xây dựng quốc tế như Samsung C&T và VINCI lọt vào danh sách rút gọn để bước vào vòng đấu thầu tiếp theo (đây mới là kết quả sơ tuyển, chưa phải thông báo trao hợp đồng chính thức). Khi hoàn thành đầy đủ các giai đoạn, Bishoftu được kỳ vọng không chỉ trở thành sân bay lớn nhất châu Phi mà còn là điểm trung chuyển chiến lược tại ngã ba giữa châu Phi, châu Á và Trung Đông, góp phần thúc đẩy thương mại, du lịch và kết nối hàng không của cả khu vực với thế giới.