Vì sao doanh nghiệp báo lãi lớn nhưng giá cổ phiếu vẫn lao dốc?

Lợi nhuận tăng mạnh nhưng giá cổ phiếu vẫn giảm

Trên thị trường chứng khoán, không khó bắt gặp những doanh nghiệp công bố lợi nhuận tăng trưởng bằng lần, thậm chí lập kỷ lục mới, nhưng giá cổ phiếu lại giảm mạnh ngay sau đó. Diễn biến này thường khiến nhà đầu tư mới băn khoăn, bởi theo cách hiểu thông thường, doanh nghiệp kinh doanh tốt thì cổ phiếu phải tăng giá.

Tuy nhiên, mối quan hệ giữa kết quả kinh doanh và giá cổ phiếu không đơn giản như vậy. Lợi nhuận là kết quả doanh nghiệp đã tạo ra trong một giai đoạn, trong khi giá cổ phiếu còn chịu ảnh hưởng từ kỳ vọng về khả năng sinh lời trong tương lai.

Theo phân tích của Charles Schwab, tổ chức dịch vụ tài chính và đầu tư của Mỹ, giá cổ phiếu có thể đi ngược những thông tin tích cực nếu kết quả được công bố đã nằm trong dự tính của nhà đầu tư. Thậm chí, một doanh nghiệp vượt dự báo lợi nhuận vẫn có thể chứng kiến cổ phiếu giảm giá nếu triển vọng phía trước không đáp ứng kỳ vọng.

Chẳng hạn, giả sử một doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận năm trước đạt 500 tỷ đồng. Thị trường kỳ vọng lợi nhuận năm nay tăng lên 1.000 tỷ đồng và giá cổ phiếu đã tăng mạnh trước thời điểm công bố báo cáo tài chính.

Khi doanh nghiệp chính thức báo lãi 800 tỷ đồng, kết quả này tương đương mức tăng trưởng 60% so với năm trước. Dù vậy, lợi nhuận thực tế vẫn thấp hơn kỳ vọng ban đầu. Một bộ phận nhà đầu tư có thể điều chỉnh đánh giá về doanh nghiệp, kéo theo áp lực bán cổ phiếu.

Ví dụ giả định trên minh họa sự khác biệt giữa lợi nhuận tăng trưởng và lợi nhuận vượt kỳ vọng. Đây là hai khái niệm mà nhà đầu tư cần phân biệt khi đánh giá tác động của báo cáo tài chính đến thị giá.

Một nguyên nhân khác là hiện tượng thị trường thường gọi là "mua theo kỳ vọng, bán khi tin ra". Trước thời điểm công bố kết quả kinh doanh, cổ phiếu có thể đã tăng giá nhờ những dự báo tích cực. Khi thông tin chính thức xuất hiện, một số nhà đầu tư lựa chọn chốt lời, khiến áp lực bán gia tăng.

Do đó, thông tin tốt không đồng nghĩa giá cổ phiếu sẽ tiếp tục tăng, nhất là khi mức định giá đã phản ánh những kỳ vọng lạc quan từ trước.

Không chỉ nhìn con số lợi nhuận, nhà đầu tư cần quan tâm điều gì?

Bên cạnh kỳ vọng thị trường, chất lượng lợi nhuận là yếu tố quan trọng khi đánh giá kết quả kinh doanh của một doanh nghiệp.

Theo CFA Institute, tổ chức chuyên môn quốc tế trong lĩnh vực phân tích đầu tư, lợi nhuận có chất lượng cao thường gắn với hoạt động kinh doanh có khả năng duy trì trong tương lai. Ngược lại, lợi nhuận phụ thuộc nhiều vào những khoản thu nhập bất thường, không thường xuyên có thể ít giá trị hơn khi dự báo hiệu quả kinh doanh các kỳ tiếp theo.

Ví dụ, một doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận đột biến nhờ bán tài sản hoặc chuyển nhượng khoản đầu tư. Mặc dù khoản thu nhập này có thể giúp lợi nhuận sau thuế tăng mạnh, hoạt động kinh doanh cốt lõi chưa chắc đã cải thiện tương ứng.

Vì vậy, khi đọc báo cáo tài chính, nhà đầu tư cần xem xét nguồn gốc lợi nhuận, thay vì chỉ tập trung vào mức tăng trưởng cuối cùng.

Dòng tiền cũng là một dữ liệu cần được quan tâm. Doanh nghiệp có thể ghi nhận doanh thu và lợi nhuận theo nguyên tắc kế toán dồn tích, trong khi tiền từ khách hàng chưa được thu về đầy đủ.

Theo tài liệu đào tạo của CFA Institute, báo cáo lưu chuyển tiền tệ cung cấp thông tin quan trọng để đánh giá khả năng thanh khoản, năng lực đáp ứng nghĩa vụ tài chính và sự linh hoạt về nguồn vốn của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, dòng tiền kinh doanh âm trong một kỳ không mặc nhiên đồng nghĩa doanh nghiệp đang gặp khó khăn. Nhà đầu tư cần xem xét nguyên nhân, chẳng hạn việc gia tăng hàng tồn kho, các khoản phải thu hoặc nhu cầu vốn lưu động khi mở rộng hoạt động.

Ngoài ra, triển vọng kinh doanh cũng có thể ảnh hưởng đáng kể đến phản ứng của giá cổ phiếu. Một doanh nghiệp vừa ghi nhận quý lợi nhuận cao nhưng được dự báo đối mặt với chi phí đầu vào tăng, nhu cầu tiêu thụ suy yếu hoặc biên lợi nhuận thu hẹp trong những quý tiếp theo vẫn có khả năng chịu áp lực giảm giá.

Bởi vậy, khi cổ phiếu giảm sau thông tin lợi nhuận tích cực, nhà đầu tư nên đối chiếu ít nhất ba yếu tố: kết quả thực tế so với kỳ vọng trước đó, nguồn hình thành lợi nhuận và triển vọng hoạt động trong tương lai.

Việc cổ phiếu giảm giá cũng chưa đủ cơ sở để kết luận doanh nghiệp đang kinh doanh kém hiệu quả. Theo Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC), thị giá cổ phiếu chịu tác động từ cả những yếu tố nội tại doanh nghiệp lẫn diễn biến kinh tế và thị trường bên ngoài.