Thị trường chứng khoán hậu nâng hạng: Đâu là yếu tố thực sự quyết định dòng tiền?

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã bước sang một giai đoạn mới sau khi chính thức được FTSE Russell nâng lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp. Tuy nhiên, thay vì chỉ nhìn vào lượng tiền có thể chảy vào ngay sau nâng hạng, câu hỏi quan trọng hơn với nhà đầu tư lúc này là dòng vốn quốc tế sẽ lựa chọn doanh nghiệp nào và điều gì khiến nguồn vốn đó ở lại lâu dài.

Trao đổi trong Talk show Phố Tài chính (The Finance Street Talk show) trên VTV8, bà Hoàng Thị Tuyết Hạnh, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Chứng khoán OCBS cho rằng nâng hạng mở thêm cánh cửa tiếp cận nguồn vốn quốc tế, nhưng khả năng biến cơ hội thành dòng tiền thực chất sẽ phụ thuộc vào chất lượng của chính thị trường và doanh nghiệp Việt Nam.

Dòng vốn sau nâng hạng sẽ không đến cùng một lúc

Theo bà Hạnh, quá trình phân bổ vốn của nhà đầu tư quốc tế sẽ diễn ra từng bước, tùy thuộc chiến lược của từng nhóm.

Đối với các quỹ đầu tư theo chỉ số, danh mục sẽ được điều chỉnh theo lộ trình của FTSE kéo dài từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2027. Giai đoạn đầu mới đưa Việt Nam vào khoảng 10% tỷ trọng dự kiến, vì vậy tác động từ dòng vốn thụ động cần được nhìn trong cả quá trình thay vì chỉ một vài phiên giao dịch.

Trong khi đó, với các quỹ chủ động, nâng hạng mới chỉ là điều kiện ban đầu. Những tổ chức này không bắt buộc phải mua cổ phiếu Việt Nam mà tiếp tục đánh giá cơ hội dựa trên tăng trưởng lợi nhuận, dòng tiền doanh nghiệp, định giá, thanh khoản và môi trường vĩ mô.

Một doanh nghiệp có triển vọng kinh doanh tích cực nhưng cổ phiếu có thanh khoản thấp, tỷ lệ tự do chuyển nhượng hạn chế hoặc nhà đầu tư nước ngoài khó xây dựng vị thế đủ lớn vẫn có thể không đáp ứng được yêu cầu của những quỹ quy mô lớn.

Theo chuyên gia OCBS, đây cũng là lý do Việt Nam cần tiếp tục cải thiện khả năng tiếp cận thị trường sau khi đã hoàn thành cột mốc nâng hạng. Những thay đổi về giao dịch và thanh toán phải vận hành ổn định; giới hạn sở hữu nước ngoài và tỷ lệ free-float tại một số doanh nghiệp cần tiếp tục được cải thiện.

Hạ tầng thị trường cũng là một phần quan trọng. Cơ chế không yêu cầu nhà đầu tư tổ chức nước ngoài ký quỹ 100% tiền trước giao dịch đã tháo gỡ một nút thắt đáng kể. Ở bước tiếp theo, việc triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) được kỳ vọng tiếp tục hoàn thiện hệ thống bù trừ, thanh toán và quản trị rủi ro.

Cùng với đó, việc cho phép đăng ký niêm yết đồng thời với chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng có thể rút ngắn khoảng thời gian từ IPO đến khi cổ phiếu được giao dịch. Đây là yếu tố đáng chú ý với nhà đầu tư tổ chức, bởi khả năng tiếp cận và thanh khoản luôn là những tiêu chí quan trọng khi phân bổ vốn.

Tuy nhiên, bà Hạnh cho rằng một thị trường vốn bền vững không thể chỉ phụ thuộc vào nhà đầu tư nước ngoài. Việt Nam vẫn cần phát triển mạnh hơn lực lượng nhà đầu tư tổ chức trong nước như quỹ đầu tư, doanh nghiệp bảo hiểm và quỹ hưu trí để tạo nguồn cầu dài hạn, giảm phụ thuộc vào biến động của dòng vốn quốc tế.

Điều này càng đáng lưu ý trong bối cảnh lãi suất toàn cầu vẫn ở mức cao. Nhà đầu tư quốc tế luôn đặt Việt Nam trong tương quan với nhiều thị trường và loại tài sản khác. Khi những tài sản rủi ro thấp vẫn mang lại lợi suất hấp dẫn, các thị trường mới nổi phải cạnh tranh mạnh hơn để thu hút vốn.

Ngoài lợi nhuận cổ phiếu, nhà đầu tư ngoại còn phải tính đến biến động tỷ giá, chi phí phòng ngừa rủi ro, thanh khoản và khả năng thoái vốn. Do đó, dòng tiền sau nâng hạng có thể có những giai đoạn nhanh hoặc chậm khác nhau, thay vì liên tục đi vào thị trường.

Sau nâng hạng, chất lượng doanh nghiệp sẽ quyết định dòng tiền

Nếu nâng hạng giúp mở rộng cánh cửa, chất lượng doanh nghiệp lại quyết định dòng tiền sẽ đi vào đâu.

Theo bà Hoàng Thị Tuyết Hạnh, khoảng cách về quản trị doanh nghiệp giữa Việt Nam và một số thị trường trong khu vực vẫn tương đối lớn. Trong kỳ đánh giá quản trị công ty ASEAN năm 2024, điểm bình quân của nhóm doanh nghiệp Việt Nam được đánh giá khoảng 60 điểm, trong khi Malaysia và Thái Lan đều trên 100 điểm.

Đây là khoảng cách đáng chú ý khi thị trường bắt đầu tiếp cận nhóm nhà đầu tư tổ chức có yêu cầu cao hơn.

Các quỹ lớn không chỉ nhìn vào tốc độ tăng lợi nhuận. Họ còn đánh giá doanh nghiệp sử dụng vốn có hiệu quả hay không, lợi nhuận kế toán có chuyển hóa thành dòng tiền, chiến lược kinh doanh có được thực hiện nhất quán và các quyết định của ban lãnh đạo có bảo đảm quyền lợi cổ đông hay không.

Vì vậy, minh bạch cũng không chỉ dừng ở việc doanh nghiệp công bố đủ báo cáo. Thông tin cần kịp thời, có chất lượng và đủ khả năng để cả nhà đầu tư trong và ngoài nước tiếp cận, đánh giá.

Vai trò của hội đồng quản trị, khả năng giải trình về hiệu quả sử dụng vốn, giao dịch với bên liên quan và cơ chế bảo vệ cổ đông thiểu số theo đó sẽ ngày càng ảnh hưởng trực tiếp đến định giá doanh nghiệp.

Đây cũng là điểm nhà đầu tư cá nhân có thể lưu ý trong giai đoạn mới. Khi tỷ trọng dòng vốn tổ chức tăng lên, những doanh nghiệp có quản trị tốt, dòng tiền lành mạnh, thanh khoản cao và khả năng tạo lợi nhuận bền vững có thể được ưu tiên hơn so với những cổ phiếu chỉ dựa vào câu chuyện ngắn hạn.

Ở chiều ngược lại, một doanh nghiệp tăng trưởng nhanh nhưng chất lượng lợi nhuận thấp, dòng tiền yếu hoặc có nhiều vấn đề về quản trị có thể phải chịu mức chiết khấu lớn hơn khi dòng vốn chuyên nghiệp tham gia sâu hơn vào thị trường.

Theo bà Hạnh, quản trị doanh nghiệp vì vậy không còn đơn thuần là vấn đề tuân thủ, mà ngày càng trở thành một yếu tố trực tiếp trong quyết định phân bổ vốn, định giá và thời gian nắm giữ của nhà đầu tư tổ chức.

Việt Nam đặt mục tiêu huy động khoảng 5,4 triệu tỷ đồng qua thị trường chứng khoán trong giai đoạn 2026–2030, chưa bao gồm trái phiếu Chính phủ. Để hấp thụ được quy mô vốn này, thị trường không chỉ cần thêm sản phẩm hay thanh khoản, mà phải có thêm những doanh nghiệp đủ năng lực sử dụng vốn hiệu quả.

Bởi vậy, sau khi cột mốc nâng hạng đã hoàn thành, bài toán của thị trường chuyển dần từ việc “có bao nhiêu vốn ngoại sẽ vào” sang “thị trường và doanh nghiệp Việt Nam có đủ chất lượng để giữ dòng vốn đó trong bao lâu”.

Với nhà đầu tư, đây cũng có thể là sự thay đổi đáng chú ý nhất của giai đoạn hậu nâng hạng: câu chuyện dòng tiền vẫn quan trọng, nhưng cuối cùng dòng vốn dài hạn sẽ tìm đến những doanh nghiệp có chất lượng đủ tốt để được lựa chọn.