Hà Nội quy hoạch ga đầu tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam cùng 5 tuyến metro

Tổ hợp ga khoảng 260 ha tại cửa ngõ phía Nam Hà Nội

TP. Hà Nội đang tổ chức nghiên cứu lập quy hoạch chi tiết Tổ hợp ga Ngọc Hồi, tạo cơ sở triển khai các dự án đường sắt lớn tại cửa ngõ phía Nam Thủ đô.

Theo thông tin từ Cục Đường sắt Việt Nam và Sở Xây dựng Hà Nội, khu vực Tổ hợp ga Ngọc Hồi tại xã Ngọc Hồi hiện liên quan đồng thời tới nhiều dự án hạ tầng quan trọng.

Trong đó có tuyến cải dịch đường sắt Hà Nội - TP.HCM hiện hữu đoạn từ Phú Xuyên đến Ngọc Hồi; tuyến đường sắt quốc gia vành đai phía Đông đoạn Ngọc Hồi - Kim Sơn; tuyến đường sắt đô thị số 1 và các dự án phát triển đô thị trong khu vực.

Bộ Xây dựng trước đó đã thống nhất bàn giao để Hà Nội làm cơ quan chủ quản đầu tư tuyến đường sắt vành đai phía Đông đoạn Ngọc Hồi - Kim Sơn và dự án cải dịch đường sắt từ Phú Xuyên đến Ngọc Hồi. Tuyến Ngọc Hồi - Kim Sơn có chiều dài tuyến chính khoảng 31,3 km, trong khi đoạn cải dịch Phú Xuyên - Ngọc Hồi dài khoảng 26,5 km.

Việc nghiên cứu Tổ hợp ga Ngọc Hồi được thực hiện theo định hướng điều chỉnh Quy hoạch mạng lưới đường sắt và Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm.

Theo phương án đang được nghiên cứu, Ngọc Hồi sẽ là ga đầu mối hành khách phía Nam, phục vụ đồng thời đường sắt quốc gia khổ 1.435 mm và 1.000 mm, đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị.

Quy hoạch mạng lưới đường sắt hiện cũng xác định Ngọc Hồi là một trong hai ga đầu mối hành khách lớn của khu vực Hà Nội, cùng với ga Gia Lâm. Tổ hợp này có chức năng lập tàu đường sắt quốc gia, đường sắt đô thị và bố trí depot phục vụ đường sắt đô thị, đường sắt quốc gia cũng như đường sắt tốc độ cao.

Đáng chú ý, theo phương án nghiên cứu, có 5 tuyến đường sắt đô thị kết nối khu vực Ngọc Hồi gồm các tuyến số 1, 3, 6, 12 và 13.

Tại đây còn bố trí depot đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị; khu chỉnh bị đầu máy, tàu khách; xí nghiệp toa xe khách cho cả khổ đường 1.435 mm và 1.000 mm; trung tâm điều hành vận tải cùng các công trình kỹ thuật liên quan.

Tổng diện tích Tổ hợp ga Ngọc Hồi được nghiên cứu khoảng 260 ha. Trong đó, các khu chức năng dành cho đường sắt quốc gia chiếm khoảng 208 ha, còn ga và depot đường sắt đô thị khoảng 51,5 ha.

Ngoài kết nối đường sắt, khu vực Ngọc Hồi còn nằm gần các trục giao thông đường bộ lớn như Vành đai 3,5, Vành đai 4 và Quốc lộ 1A. Điều này đặt ra yêu cầu tổ chức đồng bộ mạng lưới giao thông và các khu chức năng trong quá trình lập quy hoạch chi tiết.

Do tính chất phức tạp, phương án tổ chức Tổ hợp ga Ngọc Hồi đã được nghiên cứu từ nhiều năm trước. Từ năm 2014, khu vực này từng được tư vấn Nhật Bản nghiên cứu quy hoạch chi tiết, sau đó có thêm phương án thiết kế ý tưởng của đơn vị tư vấn Pháp.

Kết quả nghiên cứu tiếp tục được cập nhật cùng ý kiến tham vấn chuyên gia quốc tế để phục vụ điều chỉnh quy hoạch mạng lưới đường sắt và quy hoạch các tuyến, ga đường sắt đầu mối Hà Nội.

Một yêu cầu quan trọng trong quá trình triển khai là không làm gián đoạn vận tải đường sắt khổ 1.000 mm giữa phía Bắc và phía Nam sông Hồng.

Theo phương án nghiên cứu, tuyến khổ 1.000 mm kết nối Tổ hợp ga Ngọc Hồi với tuyến Bắc Hồng - Văn Điển hiện hữu, chiều dài khoảng 3 km, cần tiếp tục được duy trì trong giai đoạn chuyển tiếp cho đến khi các tuyến đường sắt mới đủ điều kiện vận hành.

Bộ Xây dựng cũng yêu cầu quá trình di dời hoạt động đường sắt hiện hữu chỉ được thực hiện sau khi hạ tầng thay thế hoàn thành, nhằm tránh làm đứt gãy hoạt động vận tải đường sắt quốc gia.

Ga Ngọc Hồi là điểm đầu tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam

Vai trò của Tổ hợp ga Ngọc Hồi gắn trực tiếp với dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam. Dự án đã được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư ngày 30/11/2024. Tuyến có chiều dài khoảng 1.541 km, điểm đầu tại ga Ngọc Hồi và điểm cuối tại ga Thủ Thiêm, TP.HCM.

Sau quá trình sắp xếp địa giới hành chính, tuyến hiện đi qua 15 tỉnh, thành phố. Công trình được đầu tư đường đôi khổ 1.435 mm, tốc độ thiết kế 350 km/h, tải trọng 22,5 tấn/trục; bố trí 23 ga hành khách và 5 ga hàng hóa.

Đường sắt tốc độ cao được xác định chủ yếu phục vụ vận tải hành khách, đồng thời đáp ứng yêu cầu lưỡng dụng và có thể vận chuyển hàng hóa khi cần thiết.

Trong quá trình chuẩn bị đầu tư, Ban Quản lý dự án Thăng Long đang triển khai các gói tư vấn phục vụ lập Báo cáo nghiên cứu khả thi.

Đối với gói TV-02 về khảo sát và lập Báo cáo nghiên cứu khả thi, hồ sơ yêu cầu được phát hành ngày 21/8/2026 và mở thầu ngày 25/9. Sau đánh giá, hồ sơ đề xuất của nhà thầu không đáp ứng yêu cầu nên Ban Quản lý dự án Thăng Long quyết định hủy thầu ngày 2/10 để triển khai lại các bước lựa chọn. Mục tiêu hiện nay là hoàn thành việc lựa chọn đơn vị tư vấn cho gói TV-02 trong quý IV/2026.

Hai gói tư vấn khác cũng đang được thực hiện. Gói TV-03 về giám sát khảo sát giai đoạn chuẩn bị đầu tư đã mở thầu ngày 21/9, còn gói TV-05 về lập Báo cáo đánh giá tác động môi trường mở thầu ngày 16/9 và đang được đánh giá hồ sơ.

Sau khi lựa chọn được tư vấn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi, dự án sẽ bước vào các mốc nghiên cứu cụ thể. Sau khoảng 3 tháng, tư vấn dự kiến đề xuất hệ thống tiêu chuẩn và yêu cầu thiết kế; đến tháng thứ 12 trình báo cáo giữa kỳ để xác định hướng tuyến, các điểm khống chế và phương án công nghệ.

Báo cáo nghiên cứu khả thi dự kiến được trình thẩm định vào khoảng tháng thứ 27 và hướng tới hoàn thành phê duyệt khoảng 3 tháng sau đó.

Công tác thiết kế cắm cọc GPMB, bàn giao hồ sơ và xác định mốc trên thực địa cho các địa phương dự kiến bắt đầu từ quý IV/2027.

Theo kế hoạch được Chính phủ công bố trước đó, dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đang được chuẩn bị theo mục tiêu cơ bản hoàn thành vào năm 2035.