Đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam: Hơn 1,7 triệu tỷ đồng và bài toán lựa chọn nhà đầu tư

Doanh nghiệp “xếp hàng” chờ cơ chế đầu tư dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam

Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam, với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 1,7 triệu tỷ đồng, đang bước vào giai đoạn chuẩn bị quan trọng khi Bộ Xây dựng chính thức phản hồi văn bản bày tỏ quan tâm của 13 doanh nghiệp. Động thái này cho thấy, sức hút lớn của một trong những dự án hạ tầng quy mô nhất từ trước đến nay, đồng thời phản ánh sự dịch chuyển đáng chú ý trong kỳ vọng tham gia đầu tư của khu vực doanh nghiệp.

Theo Bộ Xây dựng, các doanh nghiệp bày tỏ quan tâm đến dự án đến từ nhiều lĩnh vực như xây dựng, vận tải, công nghiệp, đầu tư và công nghệ. Trước những đề xuất này, Bộ ghi nhận sự quan tâm của doanh nghiệp và cho biết đang triển khai lập Báo cáo nghiên cứu khả thi, trong đó có nội dung nghiên cứu, lựa chọn hình thức đầu tư.

Bộ Xây dựng nhấn mạnh, dự án hiện chưa xác định phương thức đầu tư cụ thể. Trường hợp dự án được triển khai theo phương thức đối tác công – tư (PPP) hoặc theo hình thức đầu tư kinh doanh, các doanh nghiệp quan tâm sẽ được thông báo để nộp hồ sơ tham gia theo đúng quy định pháp luật. Quá trình chuẩn bị vì vậy đang được thực hiện theo từng bước, thận trọng và có kiểm soát.

Song song với việc chuẩn bị dự án, hành lang pháp lý cho lĩnh vực đường sắt cũng đang được hoàn thiện. Chính phủ mới đây đã ban hành Nghị định số 16 quy định chi tiết một số điều của Luật Đường sắt, có hiệu lực từ ngày 14/1, làm rõ điều kiện kinh doanh kết cấu hạ tầng và vận tải đường sắt.

Theo Nghị định, tổ chức kinh doanh kết cấu hạ tầng và doanh nghiệp vận tải đường sắt phải đáp ứng đầy đủ điều kiện về tổ chức và nhân sự chuyên môn. Doanh nghiệp vận tải đường sắt phải được thành lập hợp pháp, có bộ phận chuyên trách về tổ chức vận tải và an toàn đường sắt; nhân sự phụ trách phải đáp ứng yêu cầu về trình độ và kinh nghiệm theo quy định.

Bên cạnh các điều kiện tham gia, Nghị định cũng quy định rõ quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp vận tải đường sắt. Cu thể, doanh nghiệp có quyền được cung cấp thông tin điều hành giao thông, sử dụng kết cấu hạ tầng để kinh doanh, tạm ngừng chạy tàu khi phát hiện nguy cơ mất an toàn và được bồi thường thiệt hại khi lỗi phát sinh từ phía đơn vị quản lý hạ tầng hoặc bên thứ ba. Đồng thời, doanh nghiệp phải tổ chức chạy tàu đúng biểu đồ, tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật, thanh toán phí sử dụng hạ tầng và thực hiện nhiệm vụ vận tải phục vụ an sinh xã hội khi được yêu cầu.

Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam được xác định là công trình hạ tầng trọng điểm quốc gia. Tuyến đường có chiều dài khoảng 1.541 km, bắt đầu tại ga Ngọc Hồi (Hà Nội) và kết thúc tại ga Thủ Thiêm (TP.HCM), đi qua 20 tỉnh, thành phố; sau khi sắp xếp đơn vị hành chính còn khoảng 15 địa phương.

Theo kế hoạch, dự án sẽ được chia thành nhiều giai đoạn đầu tư. Hai đoạn ưu tiên là Hà Nội – Vinh và TP.HCM – Nha Trang dự kiến khởi công vào năm 2026. Các đoạn còn lại sẽ được triển khai từ năm 2028, với mục tiêu phấn đấu hoàn thành toàn tuyến vào năm 2035.

Với quy mô đầu tư lớn và yêu cầu kỹ thuật cao, dự án không chỉ là công trình giao thông mà còn là bài toán về tổ chức, quản lý và huy động nguồn lực. Việc nhiều doanh nghiệp chủ động bày tỏ mong muốn tham gia cho thấy sự quan tâm ngày càng lớn của khu vực doanh nghiệp đối với các dự án hạ tầng chiến lược, trong bối cảnh Nhà nước đang từng bước hoàn thiện cơ chế và hành lang pháp lý cho việc triển khai.