UAE rời OPEC: Ai còn kiểm soát giá dầu?

Ai đang thực sự quyết định giá dầu? Câu hỏi từng có câu trả lời khá rõ ràng với OPEC, nay đang trở nên mơ hồ hơn bao giờ hết sau khi Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất tuyên bố rời khỏi liên minh này. Điều thay đổi không chỉ là cấu trúc tổ chức, mà là cách vận hành của toàn bộ thị trường năng lượng toàn cầu.

Trong suốt nhiều thập kỷ, OPEC đóng vai trò như một “người điều phối”, sử dụng hạn ngạch sản lượng để tác động trực tiếp đến giá dầu. Ở thời kỳ đỉnh cao, khối này kiểm soát hơn 1/4 nguồn cung toàn cầu và có thể “neo giá” thị trường trong nhiều giai đoạn biến động.

Tuy nhiên, nền tảng quyền lực đó đang suy yếu nhanh chóng. Sau khi Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất rút lui, thị phần của OPEC được ước tính chỉ còn quanh mức 20%. Quan trọng hơn, sự đồng thuận nội khối ngày càng khó đạt được khi các quốc gia ưu tiên lợi ích riêng thay vì tuân thủ kỷ luật sản lượng chung.

Áp lực không chỉ đến từ bên trong. Sự trỗi dậy của ngành dầu đá phiến Mỹ đã tạo ra một nguồn cung linh hoạt chưa từng có, có thể tăng nhanh khi giá cao và giảm khi giá thấp. Điều này khiến mọi nỗ lực kiểm soát của OPEC dễ bị vô hiệu hóa, làm suy giảm vai trò điều tiết truyền thống của liên minh.

Cùng lúc, thị trường dầu không còn là câu chuyện thuần túy của cung – cầu vật lý. Dòng tiền từ các quỹ đầu tư, giao dịch hợp đồng tương lai và yếu tố tâm lý khiến giá phản ứng tức thì với thông tin, thậm chí trước khi sản lượng thực sự thay đổi. Trong bối cảnh đó, quyền lực định giá đang dần dịch chuyển từ một tổ chức sang nhiều chủ thể.

Cú sốc gần nhất cho thấy rõ sự mong manh của hệ thống. Sản lượng của OPEC trong tháng 3 giảm tới 7,88 triệu thùng/ngày, tương đương mức giảm 27%, xuống còn khoảng 20,79 triệu thùng/ngày – mức sụt giảm lớn nhất trong nhiều thập kỷ, vượt cả giai đoạn khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970 và cú sốc năm 2020.

Việc Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất rời đi mở ra một loạt kịch bản trái chiều. Nếu quốc gia này tận dụng sự tự do để gia tăng sản lượng, trong khi các thành viên khác nới lỏng kỷ luật, thị trường có thể đối mặt với nguy cơ dư cung. Ngược lại, nếu OPEC siết chặt sản lượng để bù đắp, giá dầu có thể được nâng đỡ trong ngắn hạn.

Dù vậy, kịch bản có xác suất cao hơn lại không nằm ở hai thái cực này, mà là sự biến động mạnh. Khi UAE hành động độc lập, OPEC thiếu nhất quán và dòng tiền liên tục điều chỉnh kỳ vọng, giá dầu nhiều khả năng sẽ dao động trong biên độ rộng hơn, phản ánh một thị trường không còn trung tâm điều phối rõ ràng.

Lịch sử đã từng lặp lại trong giai đoạn 2014–2016, khi cuộc chiến sản lượng khiến giá dầu lao dốc từ trên 100 USD xuống dưới 30 USD/thùng. So với thời điểm đó, thị trường hiện nay phản ứng nhanh hơn, trong khi yếu tố địa chính trị phức tạp hơn, khiến các chu kỳ biến động có thể ngắn hơn nhưng dữ dội hơn.

Từ góc nhìn dài hạn, thị trường dầu đang chuyển từ mô hình kiểm soát tập trung sang cấu trúc đa cực. OPEC vẫn là một nhân tố quan trọng, nhưng không còn đủ sức chi phối toàn bộ thị trường. Vai trò của Mỹ, các nhà sản xuất ngoài khối và dòng vốn tài chính ngày càng lớn.

Trong một thị trường không còn “người cầm lái”, giá dầu sẽ không chỉ phản ánh cung – cầu, mà là kết quả của sự cạnh tranh giữa các lợi ích và kỳ vọng. Điều đó đồng nghĩa với một thực tế mới: biến động không còn là ngoại lệ, mà trở thành trạng thái thường trực của thị trường năng lượng toàn cầu.