Mỹ tái phong tỏa các cảng biển Iran, giá dầu tiếp tục tăng

Mỹ tiếp tục gia tăng sức ép quân sự với Iran khi vừa tiến hành thêm nhiều cuộc không kích, vừa chính thức tái áp đặt lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng biển của nước này. Động thái mới khiến căng thẳng tại eo biển Hormuz nóng trở lại, trong bối cảnh Iran tuyên bố không còn bị ràng buộc bởi các cam kết đã đạt được với Washington.

Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), lực lượng Mỹ đã thực hiện một loạt cuộc không kích nhằm vào nhiều mục tiêu quân sự của Iran vào khoảng 15h ngày 14/7 theo giờ miền Đông nước Mỹ (22h30 cùng ngày theo giờ Iran), trước khi nối lại hoạt động phong tỏa hải quân. Phía Mỹ chưa công bố phạm vi cũng như mức độ thiệt hại của các đợt tấn công.

Trong tuyên bố sau đó, CENTCOM cho biết lực lượng Mỹ đã khôi phục cuộc phong tỏa đối với các tàu thuyền đến và rời các cảng cũng như khu vực ven biển của Iran. Bộ chỉ huy này cho biết hiện có hơn 20 tàu chiến Hải quân Mỹ cùng hàng trăm máy bay quân sự hoạt động trên khắp Trung Đông và khẳng định các lực lượng vẫn trong trạng thái sẵn sàng chiến đấu.

Động thái trên diễn ra chỉ một ngày sau khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẽ khôi phục lệnh phong tỏa hàng hải và Mỹ sẽ đóng vai trò "người bảo hộ" eo biển Hormuz. Trước đó, ông từng đề xuất thu khoản phí tương đương 20% giá trị hàng hóa đối với các tàu thương mại đi qua eo biển nhằm bù đắp chi phí bảo đảm an ninh.

Tuy nhiên, đến ngày 14/7, ông Trump bất ngờ rút lại kế hoạch thu phí. Thay vào đó, Tổng thống Mỹ cho biết các quốc gia vùng Vịnh sẽ ký các thỏa thuận đầu tư và thương mại với Mỹ như một hình thức bù đắp chi phí. Quyết định được đưa ra sau khi ngành vận tải biển phản đối mạnh mẽ đề xuất này và Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) cho rằng việc áp phí bắt buộc tại eo biển Hormuz là không phù hợp với luật pháp quốc tế.

Trong khi đó, Iran phát tín hiệu cứng rắn hơn. Hãng thông tấn nhà nước IRNA cho biết đã ghi nhận ba tiếng nổ tại khu vực phía đông thành phố cảng Bandar Abbas, nằm bên bờ eo biển Hormuz. Dù chưa xác nhận nguyên nhân, thông tin được công bố ngay sau khi Mỹ tuyên bố tiến hành các đợt không kích mới và tái áp đặt phong tỏa hải quân.

Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi tuyên bố Tehran không còn bị ràng buộc bởi bản ghi nhớ Islamabad gồm 14 điểm đạt được với Washington hồi tháng trước. Theo ông, thỏa thuận này được xây dựng trên điều kiện các hoạt động quân sự chống Iran phải chấm dứt hoàn toàn, bao gồm cả tại Lebanon. Khi điều kiện đó không còn được đáp ứng, bản ghi nhớ cũng mất hiệu lực.

Quan chức ngoại giao Iran khẳng định Tehran không còn nghĩa vụ thực hiện các cam kết như mở lại eo biển Hormuz cho hoạt động hàng hải và gọi yêu cầu này là "phi lý và vô căn cứ". Ông cũng nhấn mạnh Iran sẽ không chủ động đề nghị nối lại đàm phán với Washington, đồng thời cho rằng Mỹ đã đánh giá sai nếu tin rằng sức ép quân sự có thể buộc Tehran quay trở lại bàn đàm phán.

Diễn biến mới lập tức tác động tới thị trường năng lượng. Kết thúc phiên giao dịch ngày 14/7, dầu WTI của Mỹ tăng 1,5% lên 79,34 USD/thùng, trong khi dầu Brent tăng 1,72%, lên 84,73 USD/thùng. Trong phiên, giá dầu WTI có thời điểm vượt mốc 80 USD/thùng khi giới đầu tư lo ngại nguy cơ gián đoạn hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz.

Theo CENTCOM, các cuộc không kích mới nhằm làm suy yếu khả năng Iran tấn công tàu thương mại. Trong khi đó, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đã tấn công hai siêu tàu chở dầu đi qua Hormuz trong tình trạng tắt thiết bị nhận dạng. Công ty dầu khí quốc gia UAE ADNOC cũng cho biết hai tàu chở dầu của doanh nghiệp bị trúng vật thể phóng khi đi qua eo biển, khiến một thủy thủ thiệt mạng và một số người khác bị thương.

Dữ liệu từ các công ty theo dõi hàng hải cho thấy lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz đã giảm mạnh kể từ khi giao tranh tái diễn vào tuần trước sau các vụ tấn công nhằm vào tàu chở dầu. Dù vậy, Bộ Năng lượng Mỹ cho biết riêng ngày 12/7 vẫn có khoảng 8,5 triệu thùng dầu đi qua tuyến hàng hải này.

Hormuz là tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới. Trước khi Mỹ và Israel mở chiến dịch tấn công nhằm vào Iran cuối tháng 2, khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu được vận chuyển qua eo biển này. Vì vậy, mọi diễn biến quân sự tại khu vực đều tiếp tục được thị trường theo dõi sát do có thể ảnh hưởng trực tiếp tới nguồn cung và giá dầu trong thời gian tới.