Ai đang thực sự kéo giá dầu vượt 100 USD/thùng?

Giá dầu thế giới tiếp tục tăng mạnh trong phiên 13/3 khi căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Hợp đồng Brent tăng 2,67% lên 103,14 USD/thùng, trong khi dầu WTI tăng 3,11% lên 98,71 USD/thùng. Đà tăng này diễn ra khi xung đột Trung Đông bước sang tuần thứ ba. Bề ngoài, nguyên nhân trực tiếp là xung đột tại Iran, khiến hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz gần như tê liệt. Tuy nhiên, phía sau cú tăng này là một chuỗi yếu tố đang đồng thời chi phối thị trường dầu toàn cầu.

Trước hết là rủi ro nguồn cung. Eo biển Hormuz mỗi ngày vận chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu, tương đương gần 1/4 lượng dầu giao dịch toàn cầu. Khi tuyến vận tải này bị gián đoạn, thị trường ngay lập tức phải định giá lại rủi ro thiếu hụt nguồn cung. Theo ông Amjad Bseisu, Giám đốc điều hành của EnQuest, quy mô gián đoạn hiện nay là điều “chưa từng thấy trong nhiều năm”. Ông cho rằng mỗi ngày trôi qua có thêm hàng chục triệu thùng dầu bị loại khỏi thị trường, tạo áp lực tăng giá rất mạnh.

Yếu tố thứ hai là tâm lý phòng ngừa rủi ro của nhà đầu tư. Sau khi xung đột nổ ra, nhiều quỹ đầu tư đã quay lại thị trường dầu như một kênh phòng hộ trước nguy cơ lạm phát. Điều này khiến đà tăng của giá dầu trở nên nhanh và mạnh hơn so với các cú sốc nguồn cung trước đây. Theo chiến lược gia Emmanuel Cau của ngân hàng Barclays, thị trường ban đầu cho rằng xung đột chỉ mang tính ngắn hạn. Tuy nhiên khi căng thẳng kéo dài sang tuần thứ ba, nhà đầu tư bắt đầu định giá lại kịch bản nguồn cung bị gián đoạn lâu hơn.

Một yếu tố khác đang tác động tới giá dầu là các phản ứng chính sách từ phương Tây. Cơ quan Năng lượng Quốc tế đã thống nhất xả 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược, động thái lớn nhất trong lịch sử của tổ chức này. Chính quyền Donald Trump cũng đang tìm cách hạ nhiệt thị trường bằng nhiều biện pháp, bao gồm cấp miễn trừ tạm thời cho Ấn Độ mua dầu của Nga và xem xét nới lỏng quy định vận tải theo Đạo luật Jones.

Tuy nhiên, những biện pháp này mới chỉ giúp giảm bớt áp lực tâm lý, chứ chưa thể giải quyết tận gốc vấn đề nguồn cung. Nếu vận chuyển qua eo biển Hormuz chưa được khôi phục, thị trường dầu vẫn có nguy cơ tiếp tục biến động mạnh. Câu hỏi lớn lúc này là điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Theo nhiều chuyên gia, kịch bản khả dĩ nhất là giá dầu duy trì ở vùng cao trong ngắn hạn khi thị trường chờ đợi tín hiệu hạ nhiệt từ Trung Đông.

Tuy nhiên, nếu xung đột lan rộng hoặc cơ sở hạ tầng năng lượng trong khu vực bị tấn công, thị trường có thể đối mặt với một cú sốc nguồn cung lớn hơn. Khi đó, nguy cơ lạm phát đình trệ sẽ trở thành mối lo thực sự đối với kinh tế toàn cầu. Ở chiều ngược lại, nếu hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz được khôi phục và nguồn cung ổn định trở lại, đà tăng của giá dầu có thể nhanh chóng hạ nhiệt. Nhưng trong bối cảnh địa chính trị vẫn nhiều bất ổn, thị trường năng lượng nhiều khả năng sẽ còn biến động mạnh trong thời gian tới.

Tựu trung lại, yếu tố có sức nặng lớn nhất đối với giá dầu lúc này vẫn là khả năng khôi phục dòng chảy năng lượng qua eo biển Hormuz. Khi khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày vẫn bị đặt dưới rủi ro gián đoạn, thị trường buộc phải duy trì một mức “phí rủi ro chiến tranh” trong giá năng lượng. Chừng nào nút thắt này chưa được tháo gỡ, giá dầu toàn cầu khó có thể trở lại trạng thái ổn định.