Thanh tra Chính phủ chỉ loạt sai phạm tại sân bay Long Thành, chuyển Bộ Công an xem xét điều tra

Thanh tra Chính phủ vừa ban hành Kết luận thanh tra số 318/KL-TTCP về việc chấp hành chính sách, pháp luật tại Dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1. Dự án có tổng mức đầu tư điều chỉnh hơn 109.717 tỷ đồng, gồm 4 dự án thành phần, trong đó phạm vi thanh tra tập trung vào Dự án thành phần 2 do Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) làm chủ đầu tư và Dự án thành phần 3 do Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) thực hiện.

Theo kết luận thanh tra, các tồn tại kéo dài từ khâu chuẩn bị đầu tư, quản lý dự án, lựa chọn nhà thầu đến thực hiện hợp đồng, nghiệm thu, thanh toán và quản lý nguồn vốn. Sai phạm được ghi nhận tại nhiều gói thầu trọng điểm như XD01, XD02 thuộc Dự án thành phần 2 và các gói thầu 5.6, 5.10 thuộc Dự án thành phần 3.

Sai phạm xuất hiện ngay từ khâu quản lý dự án

Theo Thanh tra Chính phủ, ngay trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư, cả VATM và ACV đều để xảy ra những tồn tại liên quan đến trình tự, thủ tục và công tác tổ chức quản lý dự án.

Đối với Dự án thành phần 2, VATM phê duyệt dự án khi chưa hoàn thiện thiết kế cơ sở đối với hạng mục văn phòng, chưa làm rõ đầy đủ các khuyến nghị của Hội đồng Thẩm định Nhà nước và đơn vị tư vấn thẩm tra. Ngoài ra, Trưởng Ban Quản lý dự án được giao thực hiện nhiệm vụ của Giám đốc quản lý dự án nhưng chưa đáp ứng điều kiện về chứng chỉ hành nghề theo quy định.

Tại Dự án thành phần 3, ACV bị xác định phê duyệt danh mục quy chuẩn, tiêu chuẩn áp dụng trước khi quyết định phê duyệt dự án; phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi của một số hạng mục chưa đúng trình tự, thủ tục; việc xác định tổng mức đầu tư ở một số nội dung chưa phù hợp quy định. Thanh tra Chính phủ cũng cho rằng mô hình chủ đầu tư trực tiếp quản lý dự án trong giai đoạn đầu chưa tương xứng với quy mô, tính chất công trình, trong khi một số nhân sự Ban Quản lý dự án chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện hành nghề.

Hàng loạt vi phạm trong đấu thầu và thực hiện hợp đồng

Tại Dự án thành phần 2, Thanh tra Chính phủ kết luận hồ sơ mời thầu các gói XD01 và XD02 còn quy định một số tiêu chí về kinh nghiệm chưa phù hợp. Dự toán Gói thầu XD02 cũng được xác định áp dụng sai định mức, sai khối lượng và đơn giá, làm tăng chi phí hơn 7 tỷ đồng. Bên cạnh đó, chủ đầu tư điều chỉnh tỷ lệ tạm ứng cho nhà thầu từ 15% lên 20%, không bảo đảm nguyên tắc trong quá trình thương thảo hợp đồng.

Quá trình thực hiện hợp đồng cũng phát sinh nhiều tồn tại liên quan vật tư, nghiệm thu, bảo hiểm công trình, thu hồi tạm ứng, thanh toán và kê khai thuế giá trị gia tăng.

Đối với Dự án thành phần 3, Thanh tra Chính phủ cho biết hồ sơ mời thầu các gói 5.6 và 5.10 còn nhiều sai sót; một số tiêu chí đánh giá năng lực chưa phù hợp và quá trình đánh giá hồ sơ dự thầu còn vi phạm quy định. Riêng Gói thầu 5.10 trị giá khoảng 35.000 tỷ đồng, hồ sơ mời thầu phải sửa đổi nhiều lần; một số tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu về hợp đồng tương tự chưa phù hợp, trong khi tổ chuyên gia không yêu cầu Vinaconex làm rõ năng lực, kinh nghiệm theo quy định.

Thanh tra Chính phủ cũng xác định liên danh Vietur sử dụng 235,7 triệu USD làm đồng tiền dự thầu không đúng quy định nhưng không được yêu cầu làm rõ, sau đó hợp đồng vẫn sử dụng USD làm đồng tiền thanh toán, tiềm ẩn nguy cơ thất thoát khi tỷ giá biến động. Ngoài ra, hợp đồng cho phép giao thầu phụ tối đa 80% giá trị hợp đồng, không thống nhất với tỷ lệ 77,3% trong hồ sơ dự thầu; một số vật tư, thiết bị cũng được thay đổi nơi sản xuất, mã hiệu và nhà sản xuất so với hồ sơ dự thầu.

Đáng chú ý, Thanh tra Chính phủ cho rằng các vi phạm về hồ sơ mời thầu, lựa chọn nhà thầu và thực hiện hợp đồng chưa phải là nội dung nghiêm trọng nhất của đợt thanh tra. Kết luận dành dung lượng lớn để làm rõ tình trạng chuyển nhượng thầu tại nhiều gói thầu trọng điểm, đồng thời đây cũng là một trong những căn cứ để chuyển thông tin sang Bộ Công an xem xét điều tra, xử lý theo quy định.

Chuyển nhượng thầu là nội dung nổi bật của kết luận thanh tra

Theo Thanh tra Chính phủ, tình trạng chuyển nhượng thầu không chỉ xuất hiện tại Dự án thành phần 2 mà còn diễn ra ở Dự án thành phần 3, liên quan nhiều nhà thầu chính, nhà thầu phụ và các liên danh thực hiện dự án.

Đối với Gói thầu XD02 thuộc Dự án thành phần 2, TCT 36 - CTCP và Newtatco đã giao lại một phần công việc cho đơn vị khác khi chưa được chủ đầu tư chấp thuận. Đây được xác định là hành vi chuyển nhượng thầu theo quy định của Luật Đấu thầu năm 2013.

Tại Gói thầu 5.6 thuộc Dự án thành phần 3, một số thành viên liên danh tiếp tục ký hợp đồng giao một phần công việc trị giá hơn 87 tỷ đồng cho đơn vị khác thực hiện. Thanh tra Chính phủ xác định các trường hợp này cũng là hành vi chuyển nhượng thầu. Những nhà thầu được nêu trong kết luận gồm Hancorp, Vinaconex và CTCP Fecon.

Quy mô lớn nhất được ghi nhận tại Gói thầu 5.10. Theo Thanh tra Chính phủ, 7 nhà thầu chính gồm Newtecons, Ricons, Hancorp, CC1, Vinaconex, ATAD và Phục Hưng đã chuyển giao khoảng 1.596 tỷ đồng công việc cho các đơn vị chưa được ACV chấp thuận làm nhà thầu phụ. Đồng thời, 9/10 thành viên liên danh Vietur tiếp tục ký hợp đồng giao khoảng 1.653 tỷ đồng công việc cho các đơn vị khác thực hiện, cũng được xác định là hành vi chuyển nhượng thầu theo quy định của Luật Đấu thầu năm 2013.

Thanh tra Chính phủ đồng thời xác định 4 nhà thầu phụ của IC ICTAS tiếp tục chuyển giao công việc cho các đơn vị khác với tổng giá trị khoảng 2.835 tỷ đồng, vi phạm các điều khoản của Hợp đồng 5.10. Cơ quan thanh tra cũng nêu việc ACV và đơn vị tư vấn giám sát chấp thuận để IC ICTAS giao hạng mục hệ thống quản lý trung tâm (CMS) cho Ricons, không thuộc phạm vi công việc được phép giao thầu phụ theo hợp đồng.

Bên cạnh các vi phạm về chuyển nhượng thầu, Thanh tra Chính phủ còn phát hiện nhiều tồn tại trong quản lý tiền tạm ứng. Theo kết luận thanh tra, 8/10 nhà thầu trong liên danh Vietur đã sử dụng tiền tạm ứng để gửi tiết kiệm có kỳ hạn với tổng số tiền hơn 936 tỷ đồng, phát sinh khoảng 10,65 tỷ đồng tiền lãi không đúng mục đích sử dụng. Ngoài ra, một số khoản tạm ứng trị giá 5,58 tỷ đồng chưa được cung cấp đầy đủ chứng từ chứng minh việc sử dụng.

Chuyển Bộ Công an xem xét điều tra, xử lý

Từ những kết quả thanh tra, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo các bộ, ngành tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm tình trạng chuyển nhượng thầu tại các dự án quan trọng quốc gia. Đồng thời, căn cứ Luật Thanh tra năm 2025, cơ quan này chuyển thông tin đến Bộ Công an để xem xét điều tra, xử lý đối với một số nhà thầu có hành vi chuyển nhượng thầu, các vi phạm liên quan đến đồng tiền dự thầu, đồng tiền thanh toán và những nội dung khác nếu có dấu hiệu vi phạm pháp luật.

Theo kết luận thanh tra, các nhà thầu được nêu liên quan đến hành vi chuyển nhượng thầu gồm TCT 36 - CTCP và Newtatco tại Gói thầu XD02; Hancorp, Vinaconex và Fecon tại Gói thầu 5.6; cùng 9/10 nhà thầu chính trong liên danh Vietur gồm Hancorp, Phục Hưng, CC1, Vinaconex, Newtecons, Ricons, ATAD, SOL E&C, HAWEE và liên danh tư vấn giám sát Japan Airport Consultants (JAC) - Coninco tại Gói thầu 5.10.

Ngoài việc chuyển thông tin sang Bộ Công an, Thanh tra Chính phủ còn kiến nghị Bộ Tài chính, Bộ Xây dựng, Ngân hàng Nhà nước, UBND tỉnh Đồng Nai, ACV và VATM khẩn trương khắc phục các tồn tại, rà soát trách nhiệm của tập thể, cá nhân có liên quan; tăng cường kiểm soát tiến độ, chất lượng và quản lý chi phí dự án. Cơ quan thanh tra cũng yêu cầu tiếp tục rà soát các gói thầu chưa được thanh tra để kịp thời phát hiện, xử lý các vi phạm tương tự, đồng thời kiểm tra việc sử dụng đồng USD trong dự thầu, thanh toán, việc sử dụng nhà thầu phụ, chất lượng vật tư, thiết bị và công tác quyết toán nhằm bảo đảm hiệu quả đầu tư, tránh thất thoát, lãng phí vốn Nhà nước.