Hormuz tắc nghẽn, 13 triệu thùng dầu/ngày biến mất: Thị trường mất cân bằng

Việc gián đoạn tại Eo biển Hormuz đang làm mất hơn 13 triệu thùng dầu/ngày, tương đương gần 20% nguồn cung toàn cầu. Quy mô này vượt xa các cú sốc trước đây và lập tức đẩy thị trường vào trạng thái thiếu hụt vật lý. Theo các tổ chức năng lượng, đây không còn là biến động cục bộ mà là đứt gãy mang tính hệ thống.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, hệ thống dầu mỏ toàn cầu được xây dựng dựa trên giả định dòng chảy liên tục, nhưng Hormuz lại là “điểm nghẽn” quan trọng nhất. Khi tuyến này bị hạn chế, cơ chế cân bằng cung – cầu qua giá bị vô hiệu hóa. Đây là dấu hiệu cho thấy thị trường đang mất khả năng tự điều chỉnh.

Dù giá dầu mới tiệm cận 100 USD/thùng, phản ứng tài chính vẫn tương đối dè dặt, phản ánh sự hoài nghi của giới giao dịch. Tuy nhiên, thị trường vật chất lại đi theo hướng ngược lại khi nguồn cung thực tế bắt đầu thiếu hụt. Sự lệch pha này cho thấy rủi ro chưa được phản ánh đầy đủ vào giá.

Tại châu Âu và châu Á, nhiều nhà máy lọc dầu giảm công suất không phải vì nhu cầu yếu mà do thiếu nguyên liệu đầu vào. Dữ liệu từ Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), cho thấy tồn kho dầu thương mại đã giảm liên tục nhiều tháng và đang tiến sát ngưỡng tối thiểu vận hành. Điều này buộc hệ thống phải “đốt kho” để duy trì hoạt động.

Nguồn cung hiện tại phần lớn đến từ các lô hàng đã được vận chuyển từ nhiều tuần trước. Khi các lô này cạn dần, khoảng trống nguồn cung sẽ lộ rõ, đặc biệt từ đầu đến giữa tháng 5. Theo các chuyên gia logistics năng lượng, độ trễ vận chuyển khiến thị trường phản ứng chậm nhưng sốc sẽ đến dồn dập.

Vai trò “nhà cung cấp linh hoạt” của Mỹ bị đánh giá quá cao khi năng lực xuất khẩu có giới hạn. Trong khi đó, dầu từ Nga hay các khu vực khác không thể thay thế hoàn toàn về chủng loại và hạ tầng. Điều này khiến khả năng bù đắp nguồn cung trở nên rất hạn chế.

Thị trường dầu mỏ đang phân mảnh rõ rệt theo khu vực, thay vì vận hành như một hệ thống toàn cầu thống nhất. Châu Âu tăng phụ thuộc vào nhập khẩu đường biển từ Trung Đông, trong khi Nhật Bản và Hàn Quốc phải cạnh tranh gay gắt hơn để đảm bảo nguồn cung. Áp lực phân bổ nguồn lực ngày càng gia tăng.

Yếu tố quyết định hiện không còn là giá mà là kiểm soát vật lý dòng chảy, đặc biệt tại Iran – quốc gia nắm giữ vị trí chiến lược tại Hormuz. Khi tuyến vận chuyển bị hạn chế, không có mức giá nào đủ cao để giải quyết thiếu hụt. Thị trường dầu mỏ toàn cầu vì vậy đang bước vào trạng thái méo mó cấu trúc, khó quay lại cân bằng trong ngắn hạn.