Thị trường đã giao dịch hòa bình, nhưng dầu mỏ thì chưa

Sau khi Mỹ và Iran công bố đạt được khuôn khổ hòa bình và chuẩn bị ký kết thỏa thuận chính thức tại Thụy Sĩ, giá dầu Brent đã giảm gần 5% chỉ trong một phiên, đóng cửa ở mức 78,96 USD/thùng. So với đỉnh hơn 118 USD/thùng thiết lập hồi cuối tháng 4, thị trường đã xóa bỏ khoảng 40 USD/thùng phí bảo hiểm chiến tranh chỉ trong chưa đầy hai tháng.

Phản ứng đó không khó hiểu. Eo biển Hormuz là tuyến vận tải khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu và gần 1/3 lượng LNG giao dịch bằng đường biển. Việc Tehran cam kết mở lại tuyến hàng hải chiến lược này cùng triển vọng dầu Iran quay trở lại thị trường đã ngay lập tức làm dịu nỗi lo thiếu hụt nguồn cung từng bao trùm thị trường năng lượng suốt quý II.

Tuy nhiên, điều khiến nhiều tổ chức phân tích thận trọng là thị trường tài chính đang phản ứng nhanh hơn rất nhiều so với thị trường vật chất.

Theo JPMorgan, lưu lượng dầu đi qua Hormuz trong tháng 6 ước đạt khoảng 5,1 triệu thùng/ngày, cải thiện đáng kể so với mức 2,2 triệu thùng/ngày của tháng 3 và 2,9 triệu thùng/ngày của tháng 5. Dù vậy, con số này vẫn thấp hơn đáng kể so với trạng thái bình thường trước khi xung đột bùng phát.

Ngày 12/6, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho biết lưu lượng dầu và nhiên liệu qua Hormuz đã phục hồi lên khoảng 7 triệu thùng/ngày. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận đây mới chỉ tương đương khoảng một nửa khối lượng từng bị đình trệ khi giao tranh leo thang tại khu vực vùng Vịnh. Điều đó cho thấy Hormuz đang hồi phục, nhưng chưa trở lại trạng thái bình thường.

Bài học từ Biển Đỏ phần nào lý giải sự thận trọng này. Bà Helima Croft, Giám đốc chiến lược hàng hóa toàn cầu của RBC Capital Markets, cho biết dù Mỹ đã đạt được thỏa thuận với lực lượng Houthi từ năm 2025, lưu lượng tàu qua tuyến hàng hải này hiện vẫn thấp hơn khoảng 56% so với trước xung đột. Nhiều hãng vận tải và công ty bảo hiểm vẫn lựa chọn phương án đi vòng thay vì quay lại khu vực rủi ro.

Hormuz hiện đối mặt một thách thức tương tự. Hơn ba tháng giao tranh đã làm gián đoạn đáng kể chuỗi logistics năng lượng toàn cầu. Các tàu chở dầu không thể đồng loạt quay trở lại chỉ sau một thỏa thuận chính trị. Quá trình điều phối lịch trình vận tải, tái kích hoạt bảo hiểm hàng hải và khôi phục các chuỗi cung ứng liên quan thường cần nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng.

Ông Jotaro Tamura, Tổng giám đốc điều hành Mitsui OSK Lines - một trong những hãng vận tải dầu lớn nhất thế giới - nhận định nhiều chủ tàu sẽ tiếp tục chờ thêm vài tuần trước khi đưa đội tàu quay trở lại Hormuz. Theo ông, điều thị trường cần không chỉ là một thỏa thuận hòa bình mà là bằng chứng thực tế cho thấy tuyến đường này thực sự an toàn.

Đó là lý do một số chuyên gia cho rằng giá dầu hiện có thể đang phản ánh quá nhanh kịch bản nguồn cung bình thường hóa.

Ông Saul Kavonic, chuyên gia năng lượng của MST Financial, nhận định quá trình sửa chữa hạ tầng năng lượng, khôi phục logistics và tái bổ sung kho dự trữ chiến lược có thể kéo dài tình trạng thắt chặt nguồn cung đến tận năm 2027. Sau nhiều tháng gián đoạn, nhiều quốc gia nhập khẩu lớn có xu hướng tranh thủ các nhịp điều chỉnh để tái tích trữ dầu thay vì giảm mua.

Ngay cả câu chuyện dầu Iran cũng chưa chắc diễn ra nhanh như kỳ vọng. Việc Washington nới lỏng trừng phạt mới chỉ là điều kiện cần. Để khôi phục hoàn toàn hoạt động xuất khẩu, Tehran còn phải giải quyết nhiều vấn đề liên quan tới khách hàng, thanh toán, vận tải và năng lực khai thác sau thời gian dài chịu sức ép từ các biện pháp cấm vận.

Ở góc độ dòng tiền, điều đáng chú ý là thị trường hiện không còn giao dịch dựa trên rủi ro chiến tranh, mà đang giao dịch dựa trên kỳ vọng hòa bình. Đó là hai trạng thái hoàn toàn khác nhau.

Giá dầu có thể đã phản ánh phần lớn thông tin tích cực từ thỏa thuận Mỹ - Iran. Nhưng phía sau sự sụt giảm mạnh của giá dầu, chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu vẫn đang trong quá trình khôi phục và chưa có dấu hiệu trở lại trạng thái trước xung đột.

Vì vậy, câu hỏi quan trọng với nhà đầu tư lúc này không phải là dầu đã giảm bao nhiêu kể từ đỉnh. Câu hỏi đáng tiền hơn là liệu thị trường có đang định giá quá nhanh cho một trạng thái bình thường mà hệ thống năng lượng thế giới vẫn chưa thực sự đạt được hay không.