Sau thỏa thuận Mỹ - Iran, một kịch bản lớn đang bị xóa bỏ

Trong hơn ba tháng xung đột, Hormuz không chỉ là một điểm nóng địa chính trị. Đây còn là trung tâm của nỗi lo lớn nhất trên thị trường tài chính toàn cầu. Khi Iran đóng cửa tuyến hàng hải vận chuyển gần 20% lượng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới, giá dầu Brent từng vọt lên trên 126 USD/thùng. Nhà đầu tư khi đó buộc phải tính đến khả năng xảy ra một cú sốc năng lượng mới tương tự những gì thế giới từng chứng kiến sau xung đột Nga - Ukraine.

Nếu kịch bản đó kéo dài, hệ quả không chỉ dừng lại ở giá xăng dầu. Chi phí vận tải, sản xuất, hóa chất, điện năng và hàng loạt nguyên liệu đầu vào sẽ tiếp tục leo thang, tạo ra áp lực lạm phát mới trong bối cảnh nhiều nền kinh tế vẫn chưa hoàn toàn thoát khỏi hậu quả của chu kỳ tăng giá những năm trước.

Đó cũng là lý do thị trường phản ứng mạnh ngay sau khi Mỹ và Iran thông báo đạt được thỏa thuận hòa bình và khôi phục lưu thông qua Hormuz. Giá dầu Brent giảm hơn 3% xuống khoảng 84 USD/thùng, trong khi dầu WTI lùi về quanh 81 USD/thùng. Dù vẫn cao hơn đáng kể so với mức trước chiến tranh, thị trường đã bắt đầu loại bỏ phần bù rủi ro từng được cộng thêm vào giá năng lượng trong nhiều tháng qua.

Nhưng dầu mỏ chỉ là phần dễ nhìn thấy nhất của câu chuyện. Điều đáng chú ý hơn là diễn biến trên thị trường trái phiếu và tiền tệ. Giá trái phiếu chính phủ Mỹ tăng lên khi nhà đầu tư giảm bớt lo ngại rằng lạm phát sẽ buộc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) phải tiếp tục duy trì chính sách tiền tệ cứng rắn trong thời gian dài.

Sự thay đổi trong kỳ vọng lãi suất nhanh chóng lan sang các thị trường khác. Chỉ số Dollar Index giảm xuống mức thấp nhất trong 10 ngày khi nhu cầu nắm giữ đồng USD như một tài sản phòng thủ suy yếu. Đồng euro, bảng Anh và các đồng tiền nhạy cảm với tăng trưởng như đô la Australia đồng loạt tăng giá.

Ngay cả vàng cũng tăng mạnh trở lại lên trên 4.300 USD/ounce, bất chấp việc căng thẳng địa chính trị hạ nhiệt. Nguyên nhân là kỳ vọng lợi suất trái phiếu giảm và đồng USD suy yếu đã tạo ra lực đẩy lớn hơn tác động tiêu cực từ việc nhu cầu trú ẩn giảm xuống.

Nói cách khác, thị trường không còn giao dịch dựa trên nỗi sợ chiến tranh, mà đang bắt đầu giao dịch dựa trên khả năng lạm phát hạ nhiệt. Diễn biến này cũng giải thích vì sao chứng khoán toàn cầu đồng loạt khởi sắc. Hợp đồng tương lai S&P 500 tăng gần 1%, Nasdaq tăng hơn 1%, trong khi nhiều thị trường châu Á ghi nhận mức tăng mạnh ngay đầu tuần.

Đối với doanh nghiệp, giá năng lượng thấp hơn đồng nghĩa với chi phí sản xuất và vận tải giảm xuống. Đối với người tiêu dùng, áp lực chi tiêu cho nhiên liệu được cải thiện. Đối với các ngân hàng trung ương, nguy cơ phải nâng lãi suất để chống lại một vòng xoáy lạm phát mới cũng giảm bớt.

Đó chính là mắt xích quan trọng nhất trong toàn bộ phản ứng của thị trường. Trong suốt hơn 100 ngày chiến tranh, giới đầu tư liên tục phải định giá khả năng xuất hiện một môi trường "stagflation" mới - tăng trưởng chậm lại nhưng lạm phát vẫn cao do cú sốc năng lượng. Đây được xem là kịch bản khó khăn nhất đối với cả doanh nghiệp, người tiêu dùng lẫn các nhà hoạch định chính sách.

Thỏa thuận Mỹ - Iran chưa đủ để xóa bỏ hoàn toàn nguy cơ đó. Các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của Tehran vẫn còn ở phía trước. Quá trình khôi phục hoàn toàn hoạt động vận tải qua Hormuz cũng có thể mất nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng. Một phần cơ sở hạ tầng năng lượng trong khu vực vẫn đang cần được khôi phục sau thời gian dài xung đột.

Tuy nhiên, phản ứng của các thị trường tài sản cho thấy giới đầu tư đã bắt đầu tin rằng kịch bản tồi tệ nhất có thể sẽ không xảy ra.

Sau nhiều tháng bị chi phối bởi nỗi lo chiến tranh và khủng hoảng năng lượng, điều đang thay đổi không đơn thuần là giá dầu. Thị trường đang dần xóa bỏ giả định rằng thế giới sẽ phải bước vào một chu kỳ lạm phát mới do năng lượng dẫn dắt. Và đó có thể là diễn biến quan trọng hơn nhiều so với bản thân thỏa thuận vừa được ký kết.