Sau Mỹ, châu Âu phát tín hiệu dỡ bỏ trừng phạt Iran

Thỏa thuận hòa bình vừa đạt được giữa Mỹ và Iran đang tạo ra những hiệu ứng lan tỏa vượt xa việc mở lại eo biển Hormuz hay hạ nhiệt giá dầu. Chỉ một ngày sau khi Washington và Tehran tuyên bố chấm dứt chiến tranh, bốn nền kinh tế lớn của châu Âu gồm Anh, Pháp, Đức và Ý đã phát đi tín hiệu sẵn sàng dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt đối với Iran nếu nước này thực hiện các cam kết liên quan đến chương trình hạt nhân.

Trong tuyên bố chung ngày 14/6, lãnh đạo bốn nước khẳng định Iran không được sở hữu vũ khí hạt nhân, đồng thời bày tỏ sẵn sàng phối hợp với Mỹ, Tehran và Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) để đạt được mục tiêu này. Dù chưa phải cam kết dỡ bỏ trừng phạt ngay lập tức, động thái trên cho thấy châu Âu đang chuẩn bị cho một kịch bản mà Iran từng bước quay trở lại hệ thống kinh tế toàn cầu.

Đây là diễn biến đáng chú ý bởi trong nhiều năm qua, các biện pháp trừng phạt tài chính và năng lượng đã hạn chế đáng kể khả năng xuất khẩu dầu khí cũng như tiếp cận hệ thống tài chính quốc tế của Iran. Nếu tiến trình đàm phán tiếp tục thuận lợi, thị trường có thể chứng kiến nguồn cung dầu lớn hơn từ Tehran trong những năm tới, qua đó góp phần làm giảm áp lực lên giá năng lượng toàn cầu.

Phản ứng của thị trường cho thấy giới đầu tư đang nhìn nhận thỏa thuận Mỹ - Iran theo hướng tích cực. Giá dầu Brent giảm hơn 4% xuống khoảng 84 USD/thùng, trong khi dầu WTI lùi về quanh 81 USD/thùng. Dù vẫn cao hơn đáng kể so với trước khi chiến tranh nổ ra, mức giảm mạnh trong phiên đầu tuần phản ánh kỳ vọng rằng nguy cơ gián đoạn nguồn cung tại Trung Đông đang suy yếu nhanh chóng.

Không chỉ thị trường năng lượng, tâm lý ưa rủi ro cũng quay trở lại trên nhiều thị trường tài chính. Chứng khoán châu Á đồng loạt tăng điểm, hợp đồng tương lai chứng khoán Mỹ đi lên trong khi đồng USD suy yếu. Nhà đầu tư bắt đầu đặt cược rằng việc giá dầu hạ nhiệt sẽ giúp giảm áp lực lạm phát và mở rộng dư địa điều hành cho các ngân hàng trung ương.

Điều này đặc biệt quan trọng trong tuần lễ mà hàng loạt ngân hàng trung ương lớn như Fed, Ngân hàng Trung ương Anh, Nhật Bản, Úc hay Thụy Sĩ đều nhóm họp để quyết định chính sách tiền tệ. Trong nhiều tháng qua, giá năng lượng leo thang là một trong những yếu tố khiến các nhà hoạch định chính sách phải duy trì lập trường thận trọng trước nguy cơ lạm phát quay trở lại.

Tuy nhiên, thị trường vẫn chưa hoàn toàn loại bỏ rủi ro. Một số điều khoản liên quan đến việc quản lý hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz vẫn chưa được làm rõ. Iran cho biết tuyến đường này sẽ do Tehran và Oman cùng điều phối, làm dấy lên những câu hỏi về cơ chế vận hành trong tương lai cũng như khả năng phát sinh các loại phí hoặc hạn chế mới đối với tàu thương mại.

Dẫu vậy, điều mà giới đầu tư đang chú ý hơn cả là sự thay đổi trong thái độ của phương Tây đối với Iran. Nếu Mỹ và châu Âu cùng từng bước tháo gỡ các rào cản kinh tế, thị trường có thể đang chứng kiến sự khởi đầu của một quá trình tái hội nhập kéo dài nhiều năm của Tehran vào nền kinh tế toàn cầu.

Với thị trường năng lượng, đây có thể là một trong những hệ quả quan trọng nhất của thỏa thuận Mỹ - Iran. Không chỉ một cuộc chiến được khép lại, mà một phần của cấu trúc trừng phạt đã định hình thị trường dầu mỏ thế giới trong nhiều năm qua cũng đang đứng trước khả năng thay đổi.