Giám định sở hữu trí tuệ: Cắt giảm các điều kiện kinh doanh, siết chặt cơ chế hậu kiểm đảm bảo độ tin cậy

Hoàn thiện cơ chế quản lý chất lượng giám định

Thảo luận tại hội trường sáng 3/11 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, các đại biểu Quốc hội cơ bản tán thành chủ trương chuyển đổi phương thức quản lý hoạt động kinh doanh dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ theo hướng cắt giảm điều kiện kinh doanh, chuyển từ tiền kiểm sang thông báo và công khai.

Tuy nhiên, theo các đại biểu, việc thay đổi phương thức quản lý không đồng nghĩa với giảm yêu cầu về chất lượng và độ tin cậy của hoạt động giám định. Vấn đề quan trọng là cần xây dựng cơ chế thay thế đủ chặt chẽ, bảo đảm hoạt động giám định được thực hiện độc lập, khách quan và có khả năng kiểm chứng.

Góp ý về Điều 201 dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng, cho rằng trong bối cảnh nền kinh tế ngày càng dựa vào tri thức, công nghệ, dữ liệu và tài sản vô hình, sở hữu trí tuệ không chỉ là vấn đề bảo hộ quyền mà còn là hạ tầng pháp lý của thị trường tài sản trí tuệ và nền kinh tế số.

Đối với hoạt động giám định sở hữu trí tuệ, đại biểu tán thành việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh, song nhấn mạnh cần thiết lập cơ chế quản lý phù hợp nhằm duy trì chất lượng chuyên môn và độ tin cậy của kết luận giám định.

Theo đại biểu, Luật cần xác lập các yêu cầu chặt chẽ về tính xác thực, tính toàn vẹn, khả năng truy xuất và kiểm chứng đối với hồ sơ, dữ liệu điện tử. Trong môi trường số, phương pháp thu thập, lưu giữ và xác thực thông tin là những yếu tố kỹ thuật có ảnh hưởng trực tiếp đến độ tin cậy của kết luận giám định.

Đại biểu đề nghị giao Chính phủ quy định chi tiết các yêu cầu kỹ thuật này, đồng thời quy định rõ trách nhiệm hậu kiểm của cơ quan quản lý nhà nước. Cơ chế quản lý cần được vận hành theo một chuỗi liên hoàn gồm thông báo, công khai, báo cáo, hậu kiểm và xử lý vi phạm. Trình tự, tần suất và phương thức hậu kiểm cần được quy định cụ thể, bảo đảm tính khả thi trong thực tiễn.

Kiểm soát xung đột lợi ích, bảo đảm tính độc lập

Cùng quan tâm đến việc nâng cao chất lượng hoạt động giám định, đại biểu Vũ Minh Đạo, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lai Châu, đề nghị bổ sung ngay trong Luật nguyên tắc kiểm soát xung đột lợi ích.

Theo đại biểu, tổ chức, cá nhân thực hiện giám định phải có nghĩa vụ từ chối giám định khi không bảo đảm tính độc lập, khách quan, đặc biệt trong trường hợp đang làm đại diện cho một bên trong chính vụ việc cần giám định.

Bên cạnh đó, kết luận giám định cần thể hiện minh bạch các căn cứ, phương pháp và dữ liệu được sử dụng. Đại biểu cũng đề nghị thiết lập cơ chế kiểm chứng, giám định lại và quy định rõ trách nhiệm bồi thường thiệt hại nếu kết luận giám định sai gây ra hậu quả.

Đáng chú ý, phạm vi các nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết cần được xác định rõ ràng ngay trong Luật. Điều này nhằm tránh nguy cơ các điều kiện kinh doanh đã được bãi bỏ lại được tái lập dưới hình thức khác, làm giảm hiệu quả của chủ trương cải cách thủ tục hành chính.

Liên quan đến trách nhiệm bồi thường khi có kết luận giám định sai, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cũng đề nghị quy định theo nguyên tắc lỗi và pháp luật dân sự, tránh giới hạn trách nhiệm chỉ trong trường hợp có lỗi cố ý.

Các ý kiến cho thấy yêu cầu đặt ra đối với hoạt động giám định sở hữu trí tuệ không chỉ là đơn giản hóa điều kiện gia nhập thị trường, mà còn phải xây dựng hệ thống trách nhiệm pháp lý đủ rõ ràng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.

Chuyển mạnh sang cơ chế hậu kiểm

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân khẳng định, sau khi cắt giảm các điều kiện kinh doanh, công tác quản lý chất lượng giám định sở hữu trí tuệ sẽ chuyển dịch mạnh mẽ sang cơ chế hậu kiểm.

Theo Bộ trưởng, cơ chế quản lý mới sẽ dựa trên nghĩa vụ cung cấp thông tin, tính tự chịu trách nhiệm của tổ chức, cá nhân giám định và trách nhiệm bồi thường thiệt hại nếu xảy ra sai phạm.

Định hướng này đặt ra yêu cầu hoàn thiện đồng bộ các quy định về công khai thông tin, kiểm tra chất lượng, xử lý vi phạm và trách nhiệm pháp lý đối với kết luận giám định. Qua đó, việc cắt giảm điều kiện kinh doanh cần đi cùng với tăng cường năng lực giám sát của cơ quan quản lý nhà nước và trách nhiệm của chủ thể cung cấp dịch vụ.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cam kết tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các Ủy ban của Quốc hội để tiếp thu đầy đủ ý kiến đại biểu, rà soát và chỉnh lý dự thảo Luật, bảo đảm chất lượng trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua.

Việc hoàn thiện cơ chế hậu kiểm đối với dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ được kỳ vọng góp phần nâng cao tính minh bạch, bảo đảm độ tin cậy của kết luận giám định, đồng thời tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động kinh doanh dịch vụ và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong nền kinh tế số.