Sửa Luật Chứng khoán: Hoàn thiện thể chế sau nâng hạng, khơi thông nguồn vốn dài hạn

Sáng 28/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, các đại biểu thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán.

Phát biểu giải trình, tiếp thu ý kiến đại biểu, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn khẳng định cơ quan soạn thảo sẽ nghiên cứu, tiếp thu tối đa các ý kiến xác đáng nhằm hoàn thiện dự án Luật, hướng tới xây dựng thị trường chứng khoán công khai, minh bạch, an toàn và đạt chuẩn quốc tế.

Thị trường chứng khoán phải trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, trong quá trình thảo luận dự án Luật đã có 32 lượt ý kiến tại tổ và 10 đại biểu phát biểu tại hội trường. Cơ quan soạn thảo sẽ phối hợp chặt chẽ với cơ quan thẩm tra, nghiên cứu tiếp thu và giải trình đầy đủ các nội dung được đại biểu quan tâm.

Theo Bộ trưởng, một yêu cầu quan trọng trong giai đoạn phát triển mới là huy động nguồn lực phục vụ tăng trưởng kinh tế - xã hội, hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Để đáp ứng mục tiêu huy động vốn khoảng 40% GDP, thị trường chứng khoán cần phát huy vai trò là một trong những kênh cung ứng vốn trung và dài hạn quan trọng của nền kinh tế, góp phần đáp ứng nhu cầu vốn cho đầu tư phát triển.

Muốn vậy, thị trường phải được xây dựng theo hướng công khai, minh bạch, hoạt động hiệu quả và tuân thủ các chuẩn mực quốc tế.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, yêu cầu quan trọng nhất trong quá trình xây dựng Luật là bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhà đầu tư và các thành viên thị trường, đặc biệt là nhà đầu tư nhỏ lẻ.

Mặc dù có ý kiến đề nghị bổ sung quy định cụ thể về vai trò của Nhà nước trong bảo vệ nhà đầu tư, Bộ trưởng cho rằng các quy định, điều kiện được xây dựng trong dự án Luật đều hướng đến mục tiêu bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhà đầu tư và người dân.

Liên quan đến tiến trình nâng hạng, Bộ trưởng cho biết thị trường chứng khoán Việt Nam đã được FTSE Russell nâng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp. Cơ quan quản lý đang tiếp tục làm việc với MSCI để phục vụ quá trình đánh giá, xếp hạng thị trường.

Theo Bộ trưởng, việc nâng hạng có ý nghĩa đối với khả năng thu hút các quỹ đầu tư quốc tế tham gia thị trường, trên cơ sở nâng cao tính công khai, minh bạch và đáp ứng các chuẩn mực hoạt động.

Vì vậy, việc hoàn thiện Luật Chứng khoán không chỉ đáp ứng yêu cầu quản lý trong nước mà còn gắn với mục tiêu phát triển thị trường theo tiêu chuẩn quốc tế, tạo điều kiện huy động nguồn lực đầu tư.

Cải cách thủ tục chào bán, hoàn thiện mô hình Sở giao dịch chứng khoán

Một trong những định hướng xuyên suốt quá trình sửa đổi Luật Chứng khoán là cải cách thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho thị trường phát triển nhưng không đồng nghĩa với việc hạ thấp các tiêu chuẩn quản lý.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, nhiều thủ tục đã được nghiên cứu sửa đổi, bổ sung nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển mới và bảo đảm thống nhất với các luật liên quan, trong đó quyền lợi nhà đầu tư tiếp tục được đặt ở vị trí trọng tâm.

Đối với điều kiện chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), dự thảo quy định về báo cáo kiểm toán độc lập với ý kiến chấp nhận toàn phần hoặc ý kiến ngoại trừ, nhưng nội dung ngoại trừ không được ảnh hưởng đến điều kiện chào bán.

Việc điều chỉnh theo hướng này nhằm tạo sự linh hoạt trong áp dụng quy định, đồng thời vẫn bảo đảm yêu cầu về chất lượng thông tin và các điều kiện cần thiết đối với tổ chức chào bán.

Liên quan đến ngân hàng lưu ký và ngân hàng thanh toán, Bộ trưởng cho biết dự thảo hướng tới cải cách thủ tục, tăng cường phối hợp trao đổi thông tin giữa Ngân hàng Nhà nước và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.

Các điều kiện về an toàn hoạt động, hệ số và tỷ lệ theo quy định đối với ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài tiếp tục phải tuân thủ Luật Các tổ chức tín dụng và quy định của Ngân hàng Nhà nước. Đồng thời, dự thảo bổ sung điều kiện đối với ngân hàng thanh toán nhằm bảo đảm hoạt động thị trường an toàn, minh bạch và hiệu quả.

Về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết cơ quan soạn thảo thống nhất với các ý kiến của đại biểu về việc cần tiếp tục rà soát kỹ lưỡng.

Theo đó, những nội dung đã được quy định trong pháp luật về khoa học và công nghệ sẽ không nhắc lại; Luật Chứng khoán chỉ tập trung quy định các điều kiện đặc thù của thị trường nhằm giảm thiểu rủi ro cho nhà đầu tư khi thử nghiệm sản phẩm, dịch vụ và mô hình mới chưa được pháp luật quy định.

Đối với hạ tầng công nghệ, Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu nâng cấp hệ thống thông tin của Sở giao dịch chứng khoán và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, hướng tới làm chủ công nghệ, tăng cường năng lực kiểm tra, giám sát và đáp ứng quy mô thị trường ngày càng lớn.

Về nguồn nhân lực, Bộ trưởng đề cập sự cần thiết của cơ chế đãi ngộ phù hợp để thu hút, giữ chân cán bộ có chuyên môn trong lĩnh vực chứng khoán, nhất là khi các công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ có nhu cầu lớn đối với nhân sự chất lượng cao.

Liên quan đến mô hình tổ chức Sở giao dịch chứng khoán, cơ quan soạn thảo đang tiếp tục nghiên cứu, đánh giá hoạt động của Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam và hai công ty con tại TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội.

Theo định hướng đang được nghiên cứu, Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh tập trung vào niêm yết, giao dịch cổ phiếu; trong khi Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội tập trung nghiên cứu hoạt động giao dịch trái phiếu và các sản phẩm phái sinh.

Việc nghiên cứu mô hình nhằm bảo đảm hoạt động thông suốt, giảm khâu trung gian và tạo điều kiện cho thị trường phát triển.

Tăng cường giám sát, bảo vệ nhà đầu tư khi phát triển sản phẩm mới

Kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cho biết các đại biểu cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Chứng khoán để phát triển thị trường vốn, đáp ứng yêu cầu sau nâng hạng.

Tuy nhiên, quá trình hoàn thiện Luật cần gắn đổi mới công nghệ với minh bạch thông tin, tăng cường giám sát và bảo vệ nhà đầu tư.

Đối với cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị làm rõ nguyên tắc, phạm vi, thời hạn thử nghiệm, giới hạn miễn hoặc loại trừ trách nhiệm và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư.

Đặc biệt, không được miễn trách nhiệm đối với hành vi gian lận, cố ý vi phạm hoặc lợi dụng cơ chế thử nghiệm để trục lợi. Đồng thời, cần quy định rõ việc xử lý tài sản, dữ liệu, hợp đồng khi thử nghiệm dừng hoặc kết thúc và cơ chế bồi thường thiệt hại cho nhà đầu tư.

Về cắt giảm điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính, các đại biểu cơ bản tán thành nhưng đề nghị chuẩn bị đầy đủ công cụ hậu kiểm, kết nối dữ liệu và cảnh báo rủi ro.

Việc đơn giản hóa thủ tục chào bán phải gắn với chất lượng thông tin, điều kiện niêm yết và trách nhiệm bảo vệ nhà đầu tư. Các quy định về tiêu chuẩn người đại diện theo pháp luật cũng cần tiếp tục được rà soát, hoàn thiện.

Đối với hoạt động lưu ký, có ý kiến đề nghị đánh giá kỹ việc bãi bỏ điều kiện về tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu đối với ngân hàng. Trường hợp bãi bỏ, cần có công cụ giám sát, cảnh báo thay thế và cơ chế phối hợp chia sẻ thông tin giữa Ngân hàng Nhà nước với cơ quan quản lý chứng khoán.

Liên quan đến tổ chức kinh doanh chứng khoán, người hành nghề và quỹ đầu tư, các đại biểu đề nghị kiểm soát xung đột lợi ích, bảo đảm tách biệt tài sản khách hàng và làm rõ trách nhiệm của công ty chứng khoán khi thực hiện các hoạt động đại lý, quản lý tài sản bảo đảm hoặc đại diện người sở hữu trái phiếu.

Đối với quỹ hoán đổi danh mục, cần làm rõ điều kiện về tài sản hoán đổi, phương pháp định giá và kiểm soát rủi ro tập trung khi điều chỉnh giới hạn đầu tư.

Về mô hình Sở giao dịch chứng khoán, các ý kiến tán thành hướng không quy định cứng trong Luật mà giao Thủ tướng Chính phủ quyết định. Tuy nhiên, việc lựa chọn mô hình cần được đánh giá tác động, xây dựng lộ trình phù hợp và bảo đảm hoạt động liên tục của thị trường.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị rà soát chính sách đãi ngộ nguồn nhân lực, hỗ trợ đầu tư hạ tầng công nghệ, chuẩn bị đồng bộ văn bản hướng dẫn, dữ liệu và công cụ giám sát khi Luật có hiệu lực.

Các quy định chuyển tiếp phải rõ ràng, khả thi, không tạo khoảng trống pháp lý hoặc ảnh hưởng đến hoạt động giao dịch.

Đối với các kiến nghị phát triển sản phẩm mới, cơ quan soạn thảo cần tiếp tục đánh giá tác động, tính khả thi, bảo đảm việc sửa đổi Luật Chứng khoán gắn với phát triển thị trường vốn và giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan soạn thảo phối hợp chặt chẽ với cơ quan thẩm tra, tiếp thu và giải trình đầy đủ các ý kiến, nhất là những vấn đề còn quan điểm khác nhau; khẩn trương hoàn thiện hồ sơ để báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước khi trình Quốc hội xem xét thông qua tại kỳ họp này.