Mỹ không kích Iran, căng thẳng Hormuz nóng trở lại

Mỹ vừa tiến hành các đợt không kích quy mô lớn nhằm vào Iran, đồng thời hủy cơ chế miễn trừ từng cho phép Tehran tiếp tục bán dầu ra thị trường quốc tế. Trong tuyên bố trên mạng xã hội X, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết chiến dịch nhắm vào các hệ thống phòng không và bệ phóng vũ khí của Iran nhằm buộc Tehran phải "trả giá" sau hàng loạt vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại và thủy thủ đoàn trên tuyến hàng hải quốc tế qua eo biển Hormuz.

Động thái quân sự diễn ra chỉ vài giờ sau khi Bộ Tài chính Mỹ thông báo sẽ không cho phép thực hiện các hợp đồng bán dầu mới của Iran sau ngày 7/7. Đây được xem là bước đi cứng rắn nhất của Washington kể từ khi hai bên ký thỏa thuận ngừng bắn tạm thời ngày 17/6, đồng thời làm dấy lên lo ngại tiến trình đàm phán hướng tới một hiệp định hòa bình trong vòng 60 ngày có thể bị đổ vỡ.

Theo hãng thông tấn Mehr, nhiều tiếng nổ đã được ghi nhận tại khu vực gần eo biển Hormuz ngay sau các cuộc không kích. Trong khi đó, một quan chức Mỹ cho biết lực lượng nước này tập trung tấn công các mục tiêu quân sự thay vì cơ sở hạ tầng dân sự. Cả Washington và Tehran đều cáo buộc đối phương vi phạm các cam kết trong thỏa thuận ngừng bắn, cho thấy nền hòa bình mong manh đạt được chưa đầy một tháng trước đang đối mặt với phép thử lớn nhất kể từ khi được thiết lập.

Rủi ro gia tăng tại Hormuz nhanh chóng lan sang thị trường năng lượng. Qatar cáo buộc Iran tấn công tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) Al-Rekayyat khi con tàu di chuyển gần eo biển Hormuz và yêu cầu Tehran chịu hoàn toàn trách nhiệm về mọi thiệt hại phát sinh. Cùng thời điểm, Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) cho biết một tàu chở dầu bị vật thể chưa xác định bắn trúng ngoài khơi Oman, trong khi một tàu khác đi qua Hormuz cũng được cho là đã hư hại kết cấu sau một vụ va chạm tương tự.

Những diễn biến này lập tức tác động tới giá dầu. Kết thúc phiên giao dịch ngày 7/7, dầu Brent tăng 3% lên 74,16 USD/thùng, trong khi dầu WTI tăng 2,8% lên 70,44 USD/thùng. Trong giao dịch ngoài giờ, sau khi Mỹ chính thức thu hồi giấy phép cho phép Iran xuất khẩu dầu, Brent tiếp tục tăng lên 76,04 USD/thùng, còn WTI lên 72,25 USD/thùng, phản ánh việc thị trường bắt đầu định giá lại nguy cơ gián đoạn nguồn cung từ khu vực Trung Đông.

Ở chiều ngược lại, giá vàng lại chịu áp lực điều chỉnh. Giá vàng giao ngay giảm 0,2% xuống còn 4.098,04 USD/ounce, trong khi bạc giảm 0,4% xuống 59,72 USD/ounce; bạch kim và palladium cũng đồng loạt đi xuống. Theo giới phân tích, việc giá dầu bật tăng làm gia tăng lo ngại về áp lực lạm phát, qua đó khiến thị trường điều chỉnh kỳ vọng đối với lộ trình lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), làm suy yếu sức hấp dẫn của vàng trong ngắn hạn.

Theo phía Mỹ, các vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại trong vòng 24 giờ qua là nhiều nhất kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực và là nguyên nhân khiến Washington thay đổi lập trường. Ngược lại, Iran cho rằng chiến dịch quân sự mới cùng việc thu hồi cơ chế miễn trừ bán dầu là hành động vi phạm thỏa thuận. Thứ trưởng Ngoại giao Kazem Gharibabadi tuyên bố Tehran sẽ có "những hành động đáp trả cương quyết", trong khi một quan chức Mỹ khẳng định Iran chỉ có thể tiếp tục hưởng các lợi ích từ thỏa thuận nếu "thể hiện thiện chí và hành xử có trách nhiệm".

Theo ông Bob McNally, Chủ tịch Rapidan Energy Group và cựu quan chức Nhà Trắng, việc Mỹ chấm dứt cơ chế miễn trừ bán dầu gửi tới thị trường một thông điệp rằng giới đầu tư đã trở nên quá chủ quan về khả năng duy trì lệnh ngừng bắn. Theo ông, khi nguy cơ xung đột gia tăng, thị trường sẽ buộc phải định giá lại toàn bộ các yếu tố rủi ro liên quan đến nguồn cung dầu và an ninh hàng hải tại Trung Đông.

Trong khi đó, Đô đốc Daryl Caudle, Tư lệnh Hải quân Mỹ, cho biết Iran đang triển khai thủy lôi và tìm cách buộc các tàu thương mại di chuyển gần hơn về phía lãnh hải nước này thay vì tuyến hàng hải sát bờ biển Oman. Bà Claire McCleskey, đồng sáng lập Clarity Compliance Consulting, nhận định Tehran muốn khẳng định khả năng kiểm soát eo biển Hormuz và phát đi thông điệp rằng các tàu chỉ có thể đi qua an toàn nếu lựa chọn tuyến đường phía Bắc.

Dù vậy, một số chuyên gia cho rằng khả năng xung đột leo thang thành đối đầu toàn diện vẫn chưa phải kịch bản cơ sở. Ông Holger Schmieding, Kinh tế trưởng Berenberg, nhận định cả Washington và Tehran đều có động lực để kiềm chế khi Mỹ muốn duy trì mặt bằng giá dầu ổn định trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, còn Iran vẫn cần nguồn thu từ xuất khẩu năng lượng và kỳ vọng được nới lỏng các lệnh trừng phạt. Ông David Schenker, cựu quan chức phụ trách Trung Đông của Mỹ, cũng cho rằng các cuộc không kích mới phản ánh sự thất vọng của Washington hơn là dấu hiệu cho thấy tiến trình hòa bình đã hoàn toàn khép lại.

Những diễn biến trong 24 giờ qua cho thấy thị trường đang bước vào giai đoạn nhạy cảm hơn với các rủi ro địa chính trị sau nhiều tuần đặt cược vào kịch bản căng thẳng hạ nhiệt. Nếu các vụ tấn công quanh eo biển Hormuz tiếp tục gia tăng hoặc Mỹ mở rộng các biện pháp trừng phạt đối với Iran, giá dầu nhiều khả năng sẽ còn chịu áp lực tăng khi thị trường định giá lại nguy cơ gián đoạn nguồn cung. Ngược lại, nếu hai bên duy trì được kênh đàm phán và kiểm soát các hành động quân sự, những biến động hiện nay có thể chỉ dừng ở một nhịp điều chỉnh ngắn hạn của thị trường năng lượng và các tài sản tài chính toàn cầu.