Iran gia tăng tấn công tàu dầu, huyết mạch năng lượng toàn cầu rung chuyển
Lượng dầu vận chuyển qua eo biển Hormuz giảm mạnh khi Iran liên tiếp tấn công tàu thương mại. Chi phí bảo hiểm tăng vọt, làm gia tăng nguy cơ gián đoạn tuyến vận tải đảm nhiệm khoảng 1/5 nguồn cung dầu khí toàn cầu.
Hoạt động vận tải dầu qua eo biển Hormuz đang chịu sức ép ngày càng lớn khi các vụ tấn công tàu thương mại gia tăng. Số liệu mới nhất cho thấy lưu lượng tàu thuyền qua tuyến hàng hải chiến lược này sụt giảm đáng kể, trong khi chi phí bảo hiểm và nguy cơ gián đoạn vận chuyển tiếp tục leo thang.
Theo Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO), có tổng cộng 263 tàu đi vào và rời eo biển Hormuz trong tuần kết thúc ngày 18/11. Con số này giảm khoảng 15% so với tuần trước và thấp hơn 20% so với hai tuần trước đó.

Đáng chú ý, số tàu chở dầu qua khu vực chỉ còn 37 chiếc, giảm mạnh so với 52 chiếc trong tuần liền trước. Đây là dấu hiệu cho thấy hoạt động vận chuyển năng lượng đang chịu tác động rõ rệt từ tình hình an ninh hàng hải.
Dữ liệu sơ bộ từ nền tảng phân tích hàng hóa Kpler thậm chí cho thấy mức suy giảm lớn hơn nếu xét theo khối lượng dầu thực tế. Lượng dầu vận chuyển qua Hormuz trong tuần thứ hai của tháng 11 chỉ bằng gần một nửa so với tuần đầu tháng.
Kpler lưu ý số liệu có thể được điều chỉnh tăng khi xác định thêm các tàu thực hiện những chuyến đi được gọi là "hành trình tối", tức hạn chế hoặc che giấu tín hiệu nhận dạng. Dù vậy, xu hướng hiện tại cho thấy các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại đang ảnh hưởng ngày càng rõ đến hoạt động xuất khẩu dầu từ Trung Đông.
Trước khi xung đột bùng phát vào cuối tháng 2/2026, trung bình khoảng 135 tàu đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày. Tuyến hàng hải hẹp nằm ở cửa ngõ Vịnh Ba Tư này giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với thương mại toàn cầu, đảm nhiệm vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí thế giới cùng nhiều loại hàng hóa khác.
Hoạt động vận tải từng có dấu hiệu phục hồi trong tháng 10. Thậm chí, trong 6 ngày của tháng này, lượng hàng hóa đi qua Hormuz đã vượt mức trước khi chiến sự nổ ra. Diễn biến đó từng khiến một số nhà phân tích nhận định các quốc gia sản xuất dầu tại Trung Đông đã dần thích nghi với tình hình và tìm được cách đưa dầu trở lại thị trường quốc tế.
Tuy nhiên, đà phục hồi đang trở nên thiếu ổn định khi các vụ tấn công tàu thuyền gia tăng trở lại.
"Sự phục hồi của xuất khẩu Trung Đông ngày càng thiếu chắc chắn", Giovanni Staunovo, chiến lược gia tại UBS, nhận định.
Theo các thông tin được công bố, hoạt động tấn công tàu thương mại bắt đầu gia tăng từ tháng 10, sau một giai đoạn tương đối yên ắng. Ít nhất 7 tàu chở dầu đã bị tấn công chỉ trong tuần qua, trong khi ít nhất 3 tàu bị chìm kể từ đầu cuộc xung đột.
Iran cũng tiếp tục mở rộng danh sách các phương tiện mà nước này gọi là tàu "không tuân thủ", với cáo buộc vi phạm quy định lưu thông qua Hormuz. Danh sách hiện có 240 tàu, tăng hơn 5 lần so với con số 46 tàu khi Tehran bắt đầu công bố danh sách này vào tháng 8.
Không chỉ số lượng tàu qua lại suy giảm, khả năng duy trì hoạt động của đội tàu vận tải trong khu vực cũng đang trở thành vấn đề đáng lo ngại.
Jorge León, Giám đốc phân tích địa chính trị tại Rystad Energy, cho biết các cuộc tấn công của Iran đang diễn ra với tần suất trung bình 1-1,5 vụ mỗi ngày. Một số sự cố có thể chưa được báo cáo đầy đủ.
Theo ông León, nếu tốc độ tấn công tiếp tục duy trì, ngành vận tải dầu có thể đối mặt với tình trạng thiếu hụt tàu có khả năng hoạt động trong khu vực. Tác động chưa nhất thiết xuất hiện ngay lập tức, nhưng trong vòng 2-3 tháng tới, tình hình có nguy cơ trở thành vấn đề nghiêm trọng đối với hoạt động vận chuyển.
Nguyên nhân là một tàu dầu bị tấn công không đơn thuần chỉ mất thời gian sửa chữa phần thân tàu. Nếu tàu bị thủng khi đang chở dầu, toàn bộ hàng hóa phải được dỡ xuống, bồn chứa cần làm sạch và loại bỏ khí trước khi phương tiện có thể được đưa vào ụ sửa chữa.
Một lãnh đạo trong ngành vận tải dầu cho biết những hư hại nhẹ có thể cần gần một tuần để khắc phục. Tuy nhiên, nếu cầu tàu hoặc phòng máy bị phá hủy nghiêm trọng, thời gian sửa chữa sẽ kéo dài hơn nhiều.
Bên cạnh nguy cơ thiệt hại vật chất, chi phí bảo hiểm hàng hải đang trở thành rào cản lớn đối với các doanh nghiệp vận tải. Ông Hùng Cao, quyền Bộ trưởng Hải quân Mỹ, cho biết phí bảo hiểm cho một tàu dầu đi qua Hormuz từng ở mức khoảng 54.000 USD một năm trước, nhưng hiện có thể tăng lên tới 64 triệu USD.
Mức chênh lệch này phản ánh rủi ro an ninh ngày càng lớn mà các hãng vận tải phải tính đến khi quyết định đưa tàu đi qua khu vực.
John Walker thuộc công ty tư vấn an ninh EOS Risk Group nhận định lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran ngày càng có xu hướng tấn công một con tàu hai lần. Theo ông, động thái này nhằm phát đi thông điệp rằng Tehran vẫn có khả năng xác định và đánh trúng các mục tiêu trên biển.
Đáng chú ý, một số tàu không nằm trong danh sách phương tiện "không tuân thủ" của Iran vẫn bị tấn công. Theo Walker, điều này có thể khiến các doanh nghiệp vận tải khó đánh giá chính xác mức độ an toàn của từng chuyến đi, từ đó gia tăng sự bất định đối với toàn ngành.
Với vai trò là tuyến vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu khí toàn cầu, bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào tại eo biển Hormuz cũng có thể tác động vượt ra ngoài phạm vi Trung Đông, ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng năng lượng và hoạt động thương mại quốc tế.
Theo Financial Times.
Bắc Nam










