Mỹ - Iran chưa tạo đột phá sau đàm phán, Hormuz tiếp tục là "điểm nóng"

Sau hai ngày làm việc tại Doha, Qatar, phái đoàn Mỹ và Iran đã kết thúc vòng đàm phán gián tiếp thứ hai kể từ khi hai bên công bố thỏa thuận ngừng bắn hồi tháng 6. Tuy nhiên, không có dấu hiệu cho thấy khoảng cách giữa hai bên đã được thu hẹp đáng kể. Thay vì tập trung vào khuôn khổ hòa bình dài hạn, các cuộc thảo luận lần này chủ yếu xoay quanh việc khôi phục hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz và xử lý các tài sản của Iran đang bị phong tỏa.

Theo Bộ Ngoại giao Qatar, các cuộc tiếp xúc đạt được "tiến triển tích cực" và kế thừa kết quả từ vòng đàm phán trước tại Thụy Sỹ. Dù vậy, nước chủ nhà cũng cho biết vòng đàm phán tiếp theo chỉ diễn ra sau lễ an táng cố Lãnh tụ Tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei, dự kiến vào ngày 9/7. Điều này đồng nghĩa tiến trình đàm phán sẽ tạm thời chững lại trong ít nhất một tuần tới.

Một điểm đáng chú ý là chương trình hạt nhân – nguyên nhân trực tiếp dẫn tới cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran – gần như không được đưa lên bàn thảo trong vòng đàm phán kỹ thuật lần này. Trong khi Tổng thống Donald Trump khẳng định quá trình xem xét các giới hạn đối với chương trình hạt nhân của Iran đang đạt tiến triển thuận lợi, các nguồn tin của Reuters cho biết nội dung này sẽ chỉ được đưa ra ở các vòng đàm phán tiếp theo. Phó Tổng thống JD Vance cũng xác nhận vấn đề hạt nhân sẽ được thảo luận ở giai đoạn sau.

Việc các bên ưu tiên bàn về eo biển Hormuz cho thấy mục tiêu trước mắt là giảm rủi ro đối với chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu. Theo thỏa thuận ban đầu, Iran cam kết khôi phục hoạt động vận tải biển qua eo biển Hormuz, trong khi Mỹ đồng ý từng bước dỡ bỏ phong tỏa các hải cảng của Tehran. Trước khi xảy ra xung đột, tuyến hàng hải này vận chuyển khoảng 20% thương mại dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu, khiến mọi diễn biến tại đây đều tác động trực tiếp đến giá năng lượng.

Dù lưu thông qua Hormuz đã được nối lại một phần, tình hình trên thực địa vẫn tiềm ẩn nhiều bất ổn. Cuối tuần trước, Mỹ và Iran tiếp tục có những hành động đáp trả quân sự sau vụ Tehran tấn công một tàu chở hàng. Cùng với đó, hai nguồn tin cấp cao của Iran cho biết Tehran vẫn kiên định mục tiêu giành được sự công nhận quốc tế đối với quyền kiểm soát eo biển Hormuz và có kế hoạch áp phí tàu thuyền qua lại từ giữa tháng 8, sau khi giai đoạn miễn phí theo thỏa thuận hiện nay kết thúc.

Những diễn biến này cho thấy nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng vẫn chưa hoàn toàn được loại bỏ. Thậm chí, ngay trong ngày 1/7, truyền thông nhà nước Iran đưa tin một tàu container nước ngoài đã mắc cạn sau khi đi lệch tuyến hàng hải do Tehran chỉ định. Bên cạnh đó, một số quốc gia châu Âu đã đề nghị hỗ trợ rà phá thủy lôi tại Hormuz, song Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius cho biết Berlin sẽ không tham gia do Iran chưa sẵn sàng hợp tác với các nước khác.

Ở chiều ngược lại, phát biểu của Tổng thống Donald Trump phần nào giúp thị trường hạ nhiệt. Ông cho rằng Mỹ và Iran "đã đi được một chặng đường dài" và đánh giá khả năng hai nước quay trở lại một cuộc chiến toàn diện là không cao. Sau tuyên bố này, giá dầu giảm xuống mức thấp nhất trong khoảng bốn tháng, trong khi nhiều tổ chức phân tích lần đầu điều chỉnh giảm dự báo giá dầu kể từ khi xung đột Iran bùng phát.

Theo nhận định của bà Vandana Hari, nhà sáng lập Vanda Insights, eo biển Hormuz đang từng bước mở cửa trở lại nhưng quá trình này vẫn "chắp vá, khó dự đoán và chưa hoàn toàn minh bạch". Nếu các vòng đàm phán sắp tới tiếp tục đạt tiến triển về an ninh hàng hải và duy trì được hoạt động lưu thông qua Hormuz, áp lực đối với thị trường dầu mỏ có thể tiếp tục hạ nhiệt. Ngược lại, nếu các bất đồng liên quan đến quyền kiểm soát tuyến hàng hải chiến lược này hoặc chương trình hạt nhân của Iran leo thang trở lại, rủi ro gián đoạn nguồn cung năng lượng và biến động giá dầu sẽ nhanh chóng quay trở lại.