Hormuz: “van dầu” khiến chiến lược Iran của ông Trump gặp phép thử

Những ngày gần đây, thị trường năng lượng toàn cầu liên tục theo dõi diễn biến tại Hormuz – tuyến hàng hải nối các mỏ dầu Trung Đông với các trung tâm tiêu thụ lớn ở châu Á, châu Âu và Mỹ. Chỉ cần rủi ro gián đoạn xuất hiện, giá dầu có thể biến động mạnh do khu vực này chiếm khoảng 1/5 lượng dầu giao dịch trên thế giới.

Căng thẳng Mỹ – Iran đã nhanh chóng biến tuyến hàng hải này thành tâm điểm chú ý của thị trường. Sau khi giao tranh bùng phát, Iran cảnh báo có thể tấn công các tàu đi qua Hormuz, khiến hoạt động vận chuyển dầu mỏ đối mặt nguy cơ đình trệ. Tân lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei tuyên bố Tehran sẽ tiếp tục kiểm soát tuyến đường nếu xung đột kéo dài.

Đối với Washington, đây là một thách thức chiến lược quan trọng. Trước khi Mỹ phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, tướng Dan Caine – Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ – từng cảnh báo rằng Tehran có thể sử dụng Hormuz như một công cụ đáp trả bằng cách triển khai thủy lôi, máy bay không người lái hoặc tên lửa chống hạm nhằm gây gián đoạn giao thương.

Tuy vậy, Tổng thống Donald Trump vẫn quyết định tiến hành chiến dịch, với niềm tin rằng sức ép quân sự có thể buộc Tehran nhượng bộ trước khi rủi ro đối với dòng chảy dầu mỏ toàn cầu trở nên nghiêm trọng. Nhưng diễn biến thực tế cho thấy tính toán này có thể đã quá lạc quan, khi Hormuz nhanh chóng trở thành một “điểm nghẽn” tiềm tàng của thị trường năng lượng.

Đối với các nhà đầu tư, rủi ro tại Hormuz không chỉ là câu chuyện địa chính trị. Nếu hoạt động vận chuyển dầu qua tuyến đường này bị hạn chế trong thời gian dài, nguồn cung từ Trung Đông có thể bị thắt chặt đáng kể, kéo giá dầu tăng mạnh. Chi phí vận tải và bảo hiểm tàu dầu cũng có thể leo thang, làm tăng áp lực lạm phát tại nhiều nền kinh tế lớn vốn đang nhạy cảm với biến động giá năng lượng.

Trong nỗ lực duy trì dòng chảy dầu mỏ qua khu vực, chính quyền Mỹ đã cân nhắc phương án hộ tống tàu thương mại đi qua Hormuz. Đồng thời, quân đội Mỹ cũng tiến hành các cuộc không kích nhằm vào những mục tiêu quân sự liên quan đến năng lực xuất khẩu dầu của Iran, bao gồm đảo Kharg – nơi chiếm khoảng 90% lượng dầu xuất khẩu của nước này.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng việc đảm bảo lưu thông hoàn toàn tại Hormuz là nhiệm vụ phức tạp và tốn kém. Theo ông Karim Sadjadpour, chuyên gia về Iran tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế (Carnegie Endowment for International Peace), phản ứng của Tehran cho thấy Washington có thể đã đánh giá thấp khả năng Iran sử dụng eo biển này như một công cụ gây sức ép chiến lược. “Chính quyền Trump đã đá mạnh vào tổ ong vò vẽ, nhưng chưa phá hủy được nó,” ông nhận định.

Trong bối cảnh đó, Hormuz đang trở thành một trong những biến số quan trọng nhất đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Nếu căng thẳng Mỹ – Iran tiếp tục leo thang, eo biển hẹp này không chỉ quyết định cục diện chiến lược tại Trung Đông mà còn có thể tạo ra những cú sốc mới đối với giá dầu, lạm phát và tăng trưởng kinh tế thế giới.