Mỹ - Iran ký thỏa thuận ngừng chiến, eo biển Hormuz mở cửa trở lại

Một bản ghi nhớ vừa được ký giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian có thể trở thành bước ngoặt quan trọng không chỉ với cục diện Trung Đông mà còn với thị trường năng lượng toàn cầu. Sau nhiều tuần xung đột làm rung chuyển các tuyến vận tải dầu mỏ chiến lược, Washington và Tehran đang phát đi tín hiệu xuống thang bằng một thỏa thuận hướng tới chấm dứt chiến tranh và khôi phục các hoạt động kinh tế.

Theo thông tin được Nhà Trắng xác nhận ngày 17/6, Tổng thống Donald Trump đã ký điện tử vào bản ghi nhớ khi đang tham dự cuộc gặp với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tại Cung điện Versailles. Trước đó, ngày 14/6, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf cũng đã ký vào văn bản này dưới sự chứng kiến của lãnh đạo hai nước.

Điểm đáng chú ý nhất trong bản ghi nhớ gồm 14 nội dung được truyền thông Iran công bố là cam kết chấm dứt giao tranh trên mọi mặt trận và tiếp tục đàm phán hướng tới một thỏa thuận toàn diện hơn trong vòng 60 ngày. Đây được xem là bước đi đầu tiên nhằm hạ nhiệt cuộc xung đột từng làm gia tăng lo ngại về một cuộc khủng hoảng năng lượng mới tại Trung Đông.

Đối với thị trường quốc tế, điều khoản liên quan đến eo biển Hormuz được quan tâm nhiều nhất. Theo thỏa thuận, Iran sẽ cho phép các tàu thương mại đi qua an toàn mà không thu phí trong vòng 60 ngày, đồng thời cùng Oman thảo luận cơ chế quản lý tuyến hàng hải này trong tương lai. Hormuz là tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới, nơi một phần đáng kể lượng dầu và khí đốt toàn cầu được vận chuyển mỗi ngày.

Nếu cam kết được thực thi đầy đủ, nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu từ Trung Đông có thể giảm đáng kể. Đây là yếu tố được giới đầu tư theo dõi sát sao trong bối cảnh giá năng lượng đã biến động mạnh suốt thời gian qua vì những lo ngại liên quan đến xung đột Mỹ - Iran.

Bên cạnh vấn đề Hormuz, lộ trình dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt cũng là nội dung thu hút sự chú ý. Theo bản ghi nhớ, Mỹ sẽ từng bước chấm dứt các lệnh trừng phạt, giải phóng các tài sản bị đóng băng và dỡ bỏ phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran. Đổi lại, Tehran tái khẳng định cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân và sẽ tham gia cơ chế giám sát liên quan đến kho dự trữ uranium làm giàu.

Một quan chức cấp cao của Mỹ nhận định cam kết xử lý kho uranium làm giàu của Iran là một trong những kết quả quan trọng nhất mà Washington đạt được. Tuy nhiên, vị quan chức này cũng nhấn mạnh tiến độ dỡ bỏ trừng phạt sẽ phụ thuộc vào việc Tehran thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ đã cam kết.

Một điểm khác gây nhiều tranh luận là điều khoản liên quan đến kế hoạch tái thiết kinh tế Iran. Theo nội dung được công bố, Mỹ sẽ phối hợp với các đối tác trong khu vực xây dựng chương trình phân bổ ít nhất 300 tỷ USD cho quá trình phục hồi và phát triển kinh tế của Iran. Dù một quan chức Mỹ khẳng định Washington không có nghĩa vụ trực tiếp đóng góp vào quỹ này, con số 300 tỷ USD vẫn cho thấy quy mô tham vọng của tiến trình tái thiết sau xung đột.

Đáng chú ý, trong phát biểu tại hội nghị G7, Tổng thống Donald Trump đã công khai cảm ơn Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin vì những đóng góp giúp hạ nhiệt căng thẳng. Ông Trump cho rằng cả Bắc Kinh và Moscow đều giữ lập trường trung lập trong cuộc xung đột, đồng thời đánh giá cao những nỗ lực hỗ trợ nhằm tránh để tình hình leo thang thêm.

Những phát biểu này phần nào phản ánh vai trò ngày càng lớn của Trung Quốc và Nga trong các vấn đề an ninh Trung Đông. Trong khi Bắc Kinh duy trì quan hệ kinh tế chặt chẽ với Tehran và nhiều lần phản đối các hành động quân sự nhằm vào Iran, Moscow cũng liên tục cảnh báo nguy cơ một cuộc chạy đua hạt nhân mới nếu xung đột kéo dài.

Dù bản ghi nhớ mới chỉ là bước khởi đầu cho tiến trình đàm phán kéo dài ít nhất 60 ngày, thị trường đã có thêm cơ sở để kỳ vọng về một giai đoạn hạ nhiệt của các rủi ro địa chính trị. Với giới đầu tư, câu chuyện quan trọng nhất lúc này không chỉ là việc chiến tranh có kết thúc hay không, mà là liệu eo biển Hormuz có thực sự được mở lại, các lệnh trừng phạt có được dỡ bỏ và Iran có thể từng bước quay trở lại quỹ đạo tăng trưởng kinh tế hay không.

Đó sẽ là những yếu tố quyết định tác động thực sự của thỏa thuận vừa được ký đối với giá dầu, dòng vốn và triển vọng kinh tế toàn cầu trong những tháng tới.