Mỹ mở “mặt trận kinh tế” mới với Iran, nhắm vào các dòng tiền xuyên biên giới

Động thái được Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent công bố ngày 24/8, cho thấy Washington đang mở rộng sức ép từ các biện pháp trừng phạt trực tiếp sang mạng lưới tài chính và thương mại quốc tế có liên quan đến Iran.

Theo Bộ Tài chính Mỹ, các đối tượng mới bị trừng phạt hoạt động trong nhiều lĩnh vực, từ công nghệ hạt nhân và tên lửa, hoạt động mạng cho tới vận chuyển dầu Iran. Đáng chú ý, 21 trong số gần 60 cá nhân và thực thể bị nhắm tới có trụ sở tại Trung Quốc.

Không dừng ở việc phong tỏa hoặc hạn chế giao dịch với các đối tượng cụ thể, Washington còn phát đi cảnh báo rộng hơn đối với các bên thứ ba. Ông Bessent cho biết Mỹ có thể áp dụng các biện pháp trừng phạt thứ cấp với những quốc gia hoặc thực thể tiếp tục hỗ trợ các giao dịch của Iran.

Theo Bộ trưởng Tài chính Mỹ, các lĩnh vực như tài sản kỹ thuật số, công nghệ, vàng, hàng không và vận tải biển có thể trở thành những mắt xích tiếp theo trong chiến dịch gây sức ép. Điều này cho thấy mục tiêu của Washington không chỉ là làm gián đoạn nguồn thu của Tehran, mà còn thu hẹp khả năng Iran tiếp cận các kênh thanh toán và thương mại quốc tế.

Tại cuộc họp báo, ông Bessent gọi chiến dịch mới là “Operation Economic Outcast”, với mục tiêu biến Iran thành một quốc gia bị gạt ra ngoài lề nền kinh tế. Ông đồng thời cảnh báo bất kỳ thực thể nào tạo điều kiện cho hoạt động rửa tiền cho Iran có thể bị loại khỏi hệ thống đồng USD.

Thông điệp này đặc biệt đáng chú ý bởi đồng USD vẫn giữ vai trò trung tâm trong hệ thống tài chính toàn cầu. Việc bị hạn chế tiếp cận đồng USD và mạng lưới tài chính do Mỹ chi phối có thể khiến chi phí thanh toán, tài trợ thương mại và thực hiện các giao dịch xuyên biên giới của doanh nghiệp tăng mạnh.

Theo dữ liệu của Ngân hàng Thế giới được dẫn lại, Iran hiện xuất khẩu hàng hóa tới 147 quốc gia và nhập khẩu từ 114 quốc gia. Vì vậy, nếu các biện pháp trừng phạt được thực thi rộng, tác động sẽ không chỉ dừng ở quan hệ Mỹ - Iran mà có thể lan sang các đối tác thương mại của Tehran.

Washington cho biết Tổng thống Donald Trump đã liên hệ với nhiều nhà lãnh đạo trong những ngày cuối tuần và đưa ra các yêu cầu cụ thể liên quan đến việc chấm dứt tương tác kinh tế với Iran. Tuy nhiên, ông Bessent không công bố danh sách các quốc gia cũng như thời hạn tuân thủ cụ thể.

Đáng chú ý, Trung Quốc có thể là một trong những phép thử lớn nhất đối với hiệu quả của chiến lược này. Đây là đối tác thương mại quan trọng của Iran và cũng là nơi có số lượng lớn cá nhân, thực thể vừa nằm trong danh sách trừng phạt mới của Mỹ.

Trong khi Washington gia tăng sức ép, Tehran tỏ thái độ thách thức. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cho rằng các tuyên bố của Mỹ không đủ sức khiến các đối tác thương mại của Iran thay đổi lập trường.

Căng thẳng còn lan sang lĩnh vực năng lượng. Mohsen Rezaei, người đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, cảnh báo rằng nếu các quốc gia vùng Vịnh tham gia chiến dịch gây sức ép kinh tế của Mỹ, Iran có thể đáp trả bằng cách gây gián đoạn dòng chảy dầu qua Vịnh Ba Tư và Eo biển Hormuz.

Đây là rủi ro đáng chú ý đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Eo biển Hormuz là một trong những tuyến vận chuyển dầu quan trọng nhất thế giới, do đó bất kỳ nguy cơ gián đoạn nào cũng có thể tạo ra phản ứng mạnh trên giá dầu và chi phí vận tải.

Động thái mới của Mỹ diễn ra sau khi Tổng thống Trump cảnh báo về một “Ngày Tận thế về kinh tế” đối với Iran, trong bối cảnh thời hạn 60 ngày đàm phán với Tehran kết thúc mà chưa đạt được bước đột phá. Tuy nhiên, khả năng ngoại giao vẫn chưa hoàn toàn khép lại khi Tư lệnh Lục quân Pakistan Asim Munir tới Tehran ngày 24/8 nhằm thúc đẩy các cuộc thảo luận.

Ở góc độ rộng hơn, Washington đang đặt sức ép lên Iran thông qua chính những điểm kết nối quan trọng nhất của nền kinh tế toàn cầu: thanh toán bằng USD, tài chính xuyên biên giới, vận tải và năng lượng. Nếu các biện pháp thứ cấp được triển khai ở quy mô lớn, ranh giới giữa trừng phạt Iran và gây sức ép lên các đối tác thương mại của Tehran sẽ ngày càng thu hẹp.

Vấn đề vì thế không chỉ nằm ở việc Iran có thể mất bao nhiêu nguồn thu từ dầu mỏ, mà còn ở việc các doanh nghiệp và quốc gia đối tác sẽ phải lựa chọn giữa duy trì quan hệ với Tehran và nguy cơ bị hạn chế tiếp cận hệ thống tài chính Mỹ. Đây có thể trở thành mặt trận kinh tế mới trong căng thẳng Mỹ - Iran, với tác động vượt xa phạm vi hai nền kinh tế.