Đề xuất đưa thuế xuất khẩu phân bón về 0%, mở thêm dư địa cho doanh nghiệp

Ba mặt hàng được đề xuất giảm thuế xuất khẩu

Bộ Tài chính đang đề xuất giảm thuế xuất khẩu đối với phân urea, supe lân và kali sulphat (SOP) từ 5% xuống 0%. Nội dung này nằm trong hồ sơ dự thảo nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 26/2023/NĐ-CP, được Bộ Tư pháp công bố để thẩm định ngày 8/10.

Đề xuất được đưa ra sau khoảng năm tháng Bộ Tài chính trình Chính phủ phương án giữ nguyên thuế suất đối với ba mặt hàng này. Tại thời điểm tháng 5/2026, những diễn biến khó dự đoán của xung đột Trung Đông gây áp lực tăng giá phân bón toàn cầu, khiến việc điều chỉnh thuế chưa được đề xuất thực hiện.

Trong hồ sơ mới, Bộ Tài chính đánh giá tình hình đã có phần cải thiện, giá phân bón trong nước và thế giới dần ổn định. Cùng với diễn biến thị trường, khả năng đáp ứng nhu cầu nội địa và đặc điểm sản xuất từng mặt hàng là những cơ sở để xem xét giảm thuế.

Đối với urea, cả nước có bốn nhà máy với tổng công suất 2,73 triệu tấn/năm. Bình quân giai đoạn 2021–2024, sản lượng sản xuất trong nước đạt khoảng 2,54 triệu tấn/năm, cao hơn mức tiêu thụ nội địa 2,148 triệu tấn. Trong cùng giai đoạn, lượng xuất khẩu bình quân đạt 661.000 tấn/năm, bao gồm cả urea có nguồn gốc nhập khẩu.

Với supe lân, Bộ Tài chính đề xuất giảm thuế đối với các mặt hàng thuộc mã 3103.11.90 và 3103.19.90. Cơ sở được đưa ra là năng lực sản xuất đáp ứng nhu cầu trong nước và còn dư nguồn cung; sản phẩm xuất khẩu đã qua chế biến sâu, trong khi tỷ lệ tài nguyên khoáng sản trong sản phẩm ở mức thấp.

Theo dự thảo tờ trình, tổng công suất sản xuất phân lân trong nước đạt khoảng 2 triệu tấn/năm, trong đó supe lân chiếm 1,25 triệu tấn. Phần còn lại là lân nung chảy và lân giàu. Việc tách các nhóm này có ý nghĩa khi đánh giá tác động chính sách, bởi đề xuất giảm thuế supe lân không đồng nghĩa toàn bộ sản phẩm phân lân đều thuộc diện điều chỉnh.

Đối với SOP, cơ quan soạn thảo cho biết sản phẩm sử dụng nguyên liệu nhập khẩu, không khai thác tài nguyên khoáng sản trong nước, quy mô sản xuất nhỏ và nhu cầu sử dụng nội địa chưa lớn. Do đó, giảm thuế xuất khẩu được đánh giá không tác động đáng kể tới nguồn cung trong nước.

Quy mô xuất khẩu quyết định mức hỗ trợ từ thuế

Trong ba mặt hàng, urea có kim ngạch xuất khẩu lớn nhất. Năm 2025, giá trị xuất khẩu urea đạt khoảng 329 triệu USD, trong khi supe lân đạt 18 triệu USD và SOP đạt 8,7 triệu USD.

Tổng kim ngạch ba nhóm sản phẩm đạt khoảng 355,7 triệu USD, riêng urea chiếm hơn 92%. Vì vậy, nếu xét trên quy mô xuất khẩu năm 2025, phần hỗ trợ tiềm năng từ giảm thuế tập trung chủ yếu ở urea.

Về cơ chế, với một lô hàng có trị giá tính thuế 100 tỷ đồng và đang chịu thuế suất 5%, số thuế xuất khẩu tương ứng là 5 tỷ đồng. Nếu thuế suất được đưa về 0%, khoản chi này được loại bỏ, tạo thêm dư địa cho doanh nghiệp trong đàm phán giá bán.

Doanh nghiệp có thể giữ giá để cải thiện hiệu quả đơn hàng, hoặc điều chỉnh giá chào bán để cạnh tranh và mở rộng thị trường. Kết quả còn phụ thuộc giá nguyên liệu, vận chuyển, tỷ giá và điều kiện hợp đồng. Bộ Tài chính kỳ vọng giảm thuế giúp nâng sức cạnh tranh, tăng lợi nhuận xuất khẩu, qua đó tăng thu thuế thu nhập doanh nghiệp để bù đắp phần giảm thu thuế xuất khẩu.

Doanh nghiệp có sản phẩm xuất khẩu đứng trước cơ hội mở rộng đầu ra

Ở nhóm urea, Đạm Cà Mau và Đạm Phú Mỹ là những doanh nghiệp dự báo được hưởng lợi. Trong nửa đầu năm 2026, Đạm Cà Mau ghi nhận doanh thu đạt 11.998 tỷ đồng, tăng 27%; lợi nhuận sau thuế đạt 1.856 tỷ đồng, tăng 54,7%.

Với supe lân và SOP, Supe Lâm Thao có diễn biến đáng chú ý khi ngày 7/5/2026, doanh nghiệp khánh thành dây chuyền SOP công suất 20.000 tấn/năm, tổng mức đầu tư gần 120 tỷ đồng. Đến ngày 1/10, công ty công bố thông tin xuất khẩu kali sunphat sang Hàn Quốc.

Nếu đề xuất được thông qua và hàng xuất khẩu đáp ứng phạm vi áp dụng, LAS có thêm dư địa về giá đối với cả supe lân và SOP. Với dây chuyền mới, giảm thuế có thể hỗ trợ quá trình tìm kiếm khách hàng nước ngoài, bên cạnh thị trường trong nước.

Tuy nhiên, hoạt động của LAS cũng cho thấy chi phí đầu vào có thể hạn chế tác động tích cực từ thuế. Trong giải trình bán niên 2026, doanh nghiệp cho biết quặng apatit thiếu về số lượng, suy giảm chất lượng, khiến công ty phải bổ sung nguyên liệu giàu P₂O₅. Giá vốn bình quân tăng 23%, cao hơn mức tăng 19% của giá bán bình quân; sản lượng tiêu thụ giảm 121.264 tấn so với cùng kỳ.

Báo cáo soát xét ghi nhận LAS đạt doanh thu thuần khoảng 2.235,5 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 50,5 tỷ đồng trong sáu tháng đầu năm, lần lượt giảm khoảng 16,2% và 59% so với cùng kỳ. Đề xuất giảm thuế vì thế tạo thêm một điều kiện hỗ trợ xuất khẩu, trong khi hiệu quả kinh doanh vẫn phụ thuộc khả năng kiểm soát chi phí và tiêu thụ sản phẩm.