Giá cát, đá tăng tới 60%: Lợi nhuận đang rời công trường để về mỏ vật liệu

Đầu tư công đang tạo ra một vòng xoáy mới trên thị trường vật liệu xây dựng. Khi hàng loạt dự án cao tốc, vành đai, sân bay và khu công nghiệp bước vào giai đoạn thi công cao điểm, giá vật liệu đầu vào đồng loạt tăng trở lại. Tuy nhiên, mức độ tăng không giống nhau, kéo theo sự phân hóa rõ rệt về lợi nhuận giữa các nhóm doanh nghiệp niêm yết.

Theo ghi nhận trong nửa đầu năm 2026, giá cát và đá xây dựng tăng khoảng 15-60% so với đầu năm. Trong khi đó, thép và xi măng chỉ tăng khoảng 5-10%. Chỉ số giá nguyên nhiên vật liệu dùng trong xây dựng quý I/2026 tăng 6,32% so với cùng kỳ, cho thấy áp lực chi phí đang lan rộng trong toàn ngành.

Điều đáng chú ý là nhóm tăng mạnh nhất lại không phải thép hay xi măng, mà là cát và đá xây dựng. Khác với thép - ngành có thể tăng sản lượng thông qua mở rộng công suất, nguồn cung đá và cát phụ thuộc vào giấy phép khai thác, trữ lượng mỏ và khoảng cách vận chuyển. Khi nhu cầu từ các dự án hạ tầng tăng nhanh hơn tốc độ mở rộng nguồn cung, giá vật liệu nền móng lập tức phản ứng.

Câu chuyện này đặc biệt rõ tại khu vực Đông Nam Bộ, nơi cùng lúc triển khai Vành đai 3 TP.HCM, sân bay Long Thành, cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu và nhiều khu công nghiệp mới. Đây cũng là khu vực tập trung phần lớn nhu cầu đá xây dựng của cả nước.

Vì vậy, nhóm hưởng lợi rõ nhất không phải doanh nghiệp xây dựng mà là doanh nghiệp sở hữu mỏ vật liệu. Trong ngành đá, Khoáng sản và Xây dựng Bình Dương (KSB), Vật liệu và Xây dựng Biên Hòa (VLB) hay Đá Núi Nhỏ (NNC) được nhắc đến nhiều nhờ sở hữu các mỏ nằm gần những đại công trường hạ tầng phía Nam. Với ngành này, vị trí mỏ đôi khi quan trọng không kém trữ lượng bởi chi phí vận chuyển có thể chiếm tỷ trọng đáng kể trong giá thành cuối cùng.

Trong bối cảnh giá đá tăng 15-60%, doanh nghiệp có mỏ gần công trường không chỉ hưởng lợi từ giá bán cao hơn mà còn giữ được lợi thế cạnh tranh về logistics. Đây là lý do nhiều nhà đầu tư xem nhóm đá xây dựng là một trong những nhóm hưởng lợi trực tiếp nhất từ làn sóng đầu tư công hiện nay.

Ở nhóm thép, câu chuyện có phần khác biệt. Hòa Phát (HPG) là doanh nghiệp gắn trực tiếp nhất với nhu cầu thép xây dựng trong nước. Khi tiến độ giải ngân đầu tư công được thúc đẩy, sản lượng tiêu thụ thép xây dựng có cơ hội cải thiện. Tuy nhiên, giá thép chỉ tăng khoảng 5-10% từ đầu năm, thấp hơn nhiều so với đá và cát, cho thấy nguồn cung trong ngành vẫn tương đối dồi dào.

Trong khi đó, Hoa Sen (HSG) và Nam Kim (NKG) không hưởng lợi trực diện như Hòa Phát. Hai doanh nghiệp này có tỷ trọng tôn mạ, ống thép và xuất khẩu lớn hơn, khiến kết quả kinh doanh phụ thuộc nhiều vào nhu cầu tại Mỹ, châu Âu và Đông Nam Á hơn là riêng thị trường hạ tầng trong nước.

Đối với ngành xi măng, triển vọng cũng không hoàn toàn thuận lợi. Các doanh nghiệp như Hà Tiên 1 (HT1), Bỉm Sơn (BCC) hay Vicem Hoàng Mai (HOM) có thể được hỗ trợ về sản lượng khi các công trình tăng tốc xây dựng. Tuy nhiên, lợi nhuận của ngành vẫn chịu áp lực từ chi phí than và điện - hai yếu tố chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu giá thành sản xuất xi măng.

Nếu doanh nghiệp vật liệu hưởng lợi từ giá bán tăng, câu chuyện của các nhà thầu lại hoàn toàn ngược lại. Với các đơn vị thi công hạ tầng như Cienco4 (C4G), Lizen (LCG) hay Fecon (FCN), cát, đá, thép và xi măng là những cấu phần chi phí cốt lõi. Khi giá đầu vào tăng nhanh hơn dự toán, biên lợi nhuận có nguy cơ bị thu hẹp.

Áp lực lớn nhất nằm ở các hợp đồng đơn giá cố định hoặc cơ chế điều chỉnh giá chậm. Trong trường hợp giá vật liệu tăng mạnh nhưng giá trị hợp đồng chưa kịp cập nhật, phần chi phí phát sinh sẽ trực tiếp làm giảm lợi nhuận của nhà thầu. Đây là bài toán từng xuất hiện trong giai đoạn giá vật liệu tăng nóng năm 2022 và đang có dấu hiệu quay trở lại.

Tuy nhiên, không phải mọi doanh nghiệp hạ tầng đều chịu tác động giống nhau. Đèo Cả (HHV) ngoài hoạt động xây lắp còn có nguồn thu từ vận hành và khai thác hạ tầng giao thông, giúp giảm phần nào tác động từ biến động vật liệu. Trong khi đó, các doanh nghiệp có tỷ trọng thi công cao hơn thường nhạy cảm hơn với biến động giá đầu vào.

Áp lực chi phí cũng lan sang nhóm bất động sản. Những doanh nghiệp như Vinhomes (VHM), Nam Long (NLG), Khang Điền (KDH), Đất Xanh (DXG) hay Phát Đạt (PDR) sẽ chịu tác động khác nhau tùy theo tiến độ dự án. Với các dự án đã mở bán hoặc đã chốt giá từ trước, chi phí xây dựng tăng có thể trực tiếp làm giảm biên lợi nhuận. Ngược lại, các dự án chuẩn bị triển khai vẫn còn cơ hội điều chỉnh tổng mức đầu tư và cơ cấu giá bán.

Nhìn về nửa cuối năm, diễn biến giá vật liệu sẽ phụ thuộc vào hai biến số chính. Một là tốc độ giải ngân đầu tư công và triển khai các dự án hạ tầng lớn. Hai là khả năng tháo gỡ nguồn cung vật liệu, đặc biệt với các mỏ đá và cát đang gặp vướng mắc về pháp lý hoặc thủ tục cấp phép.

Nếu nguồn cung tiếp tục theo không kịp nhu cầu, nhóm doanh nghiệp sở hữu tài nguyên có thể còn hưởng lợi thêm từ mặt bằng giá cao. Ngược lại, với các nhà thầu và doanh nghiệp bất động sản, bài toán bảo vệ biên lợi nhuận nhiều khả năng sẽ còn kéo dài trong những quý tới.