Gần 424.000 tỷ đồng margin đang treo trên thị trường chứng khoán

Dư nợ margin trên thị trường chứng khoán đã lên gần 423.700 tỷ đồng vào cuối quý I/2026 – mức cao nhất từ trước tới nay. Con số này không chỉ phản ánh tâm lý giao dịch sôi động của nhà đầu tư, mà còn cho thấy thị trường đang ngày càng phụ thuộc mạnh hơn vào đòn bẩy tài chính để duy trì thanh khoản và nhịp tăng giá.

Điều đáng chú ý là quy mô margin tăng mạnh trong bối cảnh thị trường liên tục biến động bởi các cú sốc từ địa chính trị, lãi suất và dòng tiền. Theo ông Trần Đức Anh, Giám đốc Kinh tế Vĩ mô và Chiến lược thị trường, Chứng khoán KBSV, các thông tin liên quan đến Nghị quyết 79, căng thẳng Trung Đông hay biến động lãi suất trong quý I đã kích thích mạnh hoạt động giao dịch ngắn hạn, kéo nhu cầu sử dụng margin tăng cao.

Ở góc độ nào đó, margin đang trở thành “nhiên liệu” chính của thanh khoản thị trường. Khi đòn bẩy tăng lên, sức mua cũng được khuếch đại, giúp thị trường đi lên nhanh hơn và tạo cảm giác dòng tiền rất mạnh. Đây cũng là lý do doanh thu từ hoạt động cho vay ký quỹ của các công ty chứng khoán tiếp tục bùng nổ, đạt hơn 11.200 tỷ đồng chỉ trong quý đầu năm.

Nhưng vấn đề của margin nằm ở chỗ nó không chỉ khuếch đại lợi nhuận, mà còn phóng đại toàn bộ rủi ro của thị trường. Khác với dòng tiền đầu tư dài hạn, margin là loại vốn có tốc độ phản ứng rất nhanh với biến động giá cổ phiếu. Khi thị trường tăng mạnh, đòn bẩy giúp tài khoản tăng tốc nhanh hơn bình thường. Nhưng khi thị trường đảo chiều, áp lực call margin và bán giải chấp cũng xuất hiện gần như ngay lập tức.

Đây là lý do thị trường chứng khoán thường mất nhiều thời gian để tăng, nhưng lại có thể lao dốc chỉ trong vài phiên. Khi giá cổ phiếu giảm, tài sản đảm bảo suy yếu khiến nhà đầu tư bị gọi ký quỹ. Nếu không kịp bổ sung tiền, công ty chứng khoán sẽ bán giải chấp cổ phiếu, tạo thêm áp lực giảm giá và kích hoạt thêm các vòng call margin mới.

Hiệu ứng dây chuyền này từng xuất hiện rõ trong cú giảm mạnh sau biến động thuế quan năm 2025 hay các nhịp bán tháo liên quan đến căng thẳng Trung Đông hồi tháng 3/2026. Với quy mô margin hiện đã lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng, mức độ mong manh của thị trường trước các cú sốc ngắn hạn cũng lớn hơn nhiều so với trước đây.

Điều đáng nói là rủi ro lớn nhất của margin nhiều khi không nằm ở kỹ thuật tài chính, mà ở tâm lý nhà đầu tư. Trong các nhịp tăng mạnh, cảm giác kiếm tiền dễ dàng thường khiến nhiều người liên tục nâng tỷ lệ đòn bẩy với kỳ vọng lợi nhuận cao hơn. Nhưng khi thị trường đảo chiều, chính áp lực thua lỗ lại khiến nhà đầu tư mất khả năng kiểm soát cảm xúc và bán tháo ở vùng giá thấp nhất.

Nói cách khác, margin không phải “cỗ máy in tiền”, mà là công cụ khuếch đại cả lợi nhuận lẫn sai lầm. Đây cũng là lý do ngày càng nhiều tổ chức đầu tư và công ty chứng khoán ưu tiên quản trị rủi ro thay vì chạy theo đòn bẩy bằng mọi giá. Ông Nguyễn Hữu Anh Khoa, Giám đốc Tư vấn đầu tư, Chứng khoán Kafi, cho rằng ở những giai đoạn thị trường tiệm cận vùng đỉnh hoặc xuất hiện dấu hiệu đảo chiều, điều quan trọng nhất là bảo toàn tài sản thay vì tối đa hóa lợi nhuận.

Theo ông Nguyễn Hữu Anh Khoa, việc chủ động giảm tỷ lệ margin hoặc chuyển một phần tài sản sang các sản phẩm thu nhập cố định có thể giúp nhà đầu tư giảm đáng kể áp lực khi thị trường biến động mạnh.

Trong khi đó, ông Lưu Chí Kháng, Trưởng phòng Tự doanh Chứng khoán Kiến Thiết (CSI), cho biết hoạt động tự doanh của công ty hoàn toàn không sử dụng margin mà chỉ đầu tư bằng vốn tự có. Điều này cho thấy ngay cả các tổ chức chuyên nghiệp cũng đang thận trọng hơn nhiều với rủi ro đòn bẩy trong bối cảnh thị trường biến động lớn.

Ở góc độ rộng hơn, quy mô margin kỷ lục hiện nay đang phản ánh một thực tế quan trọng: thị trường chứng khoán Việt Nam ngày càng nhạy cảm hơn với biến động dòng tiền ngắn hạn. Khi đòn bẩy trở thành nguồn nhiên liệu lớn của thanh khoản, mỗi cú giảm mạnh đều có nguy cơ kích hoạt hiệu ứng bán giải chấp dây chuyền.

Và trong những giai đoạn như vậy, điều quyết định khả năng tồn tại của nhà đầu tư không phải là kiếm được bao nhiêu tiền trong nhịp tăng, mà là kiểm soát rủi ro tốt đến đâu khi thị trường đảo chiều.