Lãi vay doanh nghiệp lên tới 15%/năm, gánh nặng chi phí vốn tăng cao

Sau giai đoạn duy trì mặt bằng lãi suất thấp, áp lực huy động vốn của hệ thống ngân hàng đang khiến chi phí vốn có dấu hiệu tăng trở lại. Trong bối cảnh tăng trưởng tín dụng tiếp tục vượt huy động, lãi suất tiền gửi theo thỏa thuận tại nhiều ngân hàng đã tăng từ cuối tháng 6, kéo theo mặt bằng lãi vay nhích lên.

So với biểu lãi suất niêm yết khoảng 6-7%/năm đối với tiền gửi thông thường, nhiều ngân hàng hiện áp dụng các chương trình cộng lãi suất ưu đãi, đưa mức lãi huy động thực tế lên khoảng 8-9%/năm. Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp cũng phải đối mặt với chi phí vay vốn cao hơn khi mặt bằng lãi suất cho vay chịu sức ép tăng trở lại.

Theo ghi nhận, lãi suất cho vay doanh nghiệp hiện phổ biến ở mức 11-12%/năm, tùy theo ngân hàng, lĩnh vực hoạt động và mức độ tín nhiệm của khách hàng. Với các doanh nghiệp có dòng tiền ổn định, báo cáo tài chính minh bạch và lịch sử tín dụng tốt, lãi suất có thể thấp hơn. Ngược lại, những doanh nghiệp bị đánh giá rủi ro cao phải chấp nhận mức vay cao hơn đáng kể, thậm chí gặp khó trong việc tiếp cận tín dụng.

Thực tế này đang diễn ra tại nhiều doanh nghiệp. Ông N.V.D., Giám đốc một doanh nghiệp phân phối xăng dầu tại TP.HCM, cho biết khoản vay 23 tỷ đồng tại một ngân hàng tư nhân trước đây có lãi suất 10,4%/năm và đáo hạn cuối tháng 6. Tuy nhiên, khi làm thủ tục tái cấp tín dụng, doanh nghiệp được thông báo mức lãi suất mới lên tới 15%/năm. Theo ông, với biên lợi nhuận vốn đã rất thấp của ngành xăng dầu, mức chi phí vốn này khiến doanh nghiệp đứng trước nguy cơ phải thu hẹp hoạt động.

Tương tự, lãnh đạo một doanh nghiệp xây dựng lớn tại khu vực phía Nam cho biết công ty đang phải vay vốn với lãi suất 14-15%/năm. Chi phí tài chính tăng mạnh không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh mà còn hạn chế khả năng mở rộng đầu tư trong bối cảnh thị trường vẫn còn nhiều biến động.

Không ít doanh nghiệp cho biết vấn đề của họ không chỉ là lãi suất cao mà còn là khó tiếp cận vốn. Tại Hội nghị Đối thoại Doanh nghiệp - Chính quyền TP.HCM ngày 10/7, đại diện Hasa Bio Foods cho biết doanh nghiệp thành lập từ tháng 5/2025, đạt doanh thu gần 2 triệu USD trong năm 2025 và dự kiến tăng gấp đôi trong năm 2026 khi mở rộng sản xuất. Dù vậy, doanh nghiệp vẫn chưa thể vay vốn do chưa đáp ứng điều kiện về số năm hoạt động.

Một trường hợp khác là Công ty TNHH Sa Kê Toàn Cầu. Dù đã có 14 năm phát triển dự án cây sa kê và xuất khẩu sang Mỹ, Nhật Bản, Đức..., doanh nghiệp vẫn chưa được cấp tín dụng do thiếu tài sản bảo đảm. Điều này cho thấy nhiều doanh nghiệp có thị trường và đơn hàng nhưng vẫn khó tiếp cận nguồn vốn ngân hàng.

Theo ông Phạm Chí Quang, Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ (Ngân hàng Nhà nước), nguyên nhân khiến mặt bằng lãi suất tăng trở lại xuất phát từ sự mất cân đối giữa huy động và cho vay. Đến giữa tháng 6, tín dụng toàn hệ thống tăng 6,38%, trong khi huy động vốn chỉ tăng khoảng 4,3%, tạo mức chênh lệch hơn 2 điểm phần trăm. Sự lệch pha này khiến tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi (LDR) tiếp tục duy trì ở mức cao.

"Dù thanh khoản toàn hệ thống vẫn được đảm bảo nhưng áp lực cân đối nguồn vốn rất lớn. Đây là nguyên nhân khiến mặt bằng lãi suất có xu hướng tăng thời gian qua", ông Phạm Chí Quang nhận định.

Ở góc độ chuyên gia, TS. Châu Đình Linh, giảng viên Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM, chuyên gia kinh tế - tài chính, cho rằng khó khăn của doanh nghiệp vừa và nhỏ không phải câu chuyện mới, nhưng nay càng chịu thêm sức ép từ chi phí lãi vay. Theo ông, nhiều doanh nghiệp có triển vọng kinh doanh nhưng chưa đáp ứng các yêu cầu về dữ liệu tài chính, kế toán quản trị và tính minh bạch của dòng tiền.

Theo TS Châu Đình Linh, "nút thắt" lớn nhất hiện nay là khoảng trống thông tin. Khi dữ liệu tài chính của doanh nghiệp chưa đầy đủ và thiếu tính xuyên suốt, "điểm tựa" gần như duy nhất của ngân hàng vẫn là tài sản bảo đảm. Trong bối cảnh nợ xấu gia tăng, các tổ chức tín dụng càng phải siết chặt quy trình thẩm định để bảo đảm an toàn vốn.

Để tháo gỡ tình trạng này, chuyên gia đề xuất ba nhóm giải pháp. Trước hết, doanh nghiệp cần chuẩn hóa hệ thống kế toán, quản trị tài chính và minh bạch dữ liệu theo mô hình "một sổ kế toán", đồng thời tập trung dòng tiền tại 1-2 ngân hàng thay vì phân tán ở nhiều nơi để thuận lợi cho việc đánh giá tín dụng.

Bên cạnh đó, hệ thống ngân hàng cần xây dựng cơ chế thẩm định riêng cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, đồng thời phát triển các sản phẩm tín dụng mới như tài trợ theo chuỗi cung ứng nhằm mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho nhóm doanh nghiệp này.

Giải pháp thứ ba là tăng cường liên thông dữ liệu giữa cơ quan thuế, ngân hàng, hải quan và VNeID để hình thành dòng dữ liệu xuyên suốt về hoạt động của doanh nghiệp. Theo TS Châu Đình Linh, khi khoảng trống thông tin được lấp đầy, ngân hàng sẽ có thêm cơ sở để quyết định cấp tín dụng thay vì phụ thuộc chủ yếu vào tài sản bảo đảm.

Ở phía cơ quan quản lý, từ đầu tháng 7, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn tiếp tục yêu cầu toàn hệ thống giảm mặt bằng lãi suất cho vay. Đây là lần thứ tư trong vòng ba tháng người đứng đầu Ngân hàng Nhà nước phát đi thông điệp này, trong bối cảnh lãi suất điều hành vẫn được giữ ở mức thấp nhưng lãi suất thị trường chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Theo bà Trần Thị Ngọc Liên, Phó Giám đốc NHNN Chi nhánh Khu vực 2, các tổ chức tín dụng đã được yêu cầu chủ động tiếp cận doanh nghiệp, thiết lập các điểm tư vấn tại phường, xã và đặc khu để kết nối nhu cầu vốn. Cùng với đó, nhiều chương trình tín dụng ưu đãi như gói 185.000 tỷ đồng cho lĩnh vực nông, lâm nghiệp và thủy sản hay gói 145.000 tỷ đồng cho nhà ở xã hội tiếp tục được triển khai với lãi suất thấp hơn 1-2 điểm phần trăm so với thông thường.

Dù vậy, khi tăng trưởng tín dụng vẫn vượt tốc độ huy động và áp lực cân đối nguồn vốn chưa giảm, bài toán hạ chi phí vốn cho doanh nghiệp được đánh giá sẽ chưa thể giải quyết trong ngắn hạn. Với nhiều doanh nghiệp, rào cản hiện nay không chỉ là lãi vay cao, mà còn là khả năng chứng minh năng lực tài chính để tiếp cận dòng vốn ngân hàng.