Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng yêu cầu giảm chi phí vốn, hạ thực chất lãi suất cho vay

Ngày 10/8, tại trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng chủ trì cuộc làm việc với các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp nhằm tháo gỡ khó khăn trong tiếp cận vốn tín dụng. Theo số liệu Ngân hàng Nhà nước, đến ngày 31/7, dư nợ toàn nền kinh tế đạt gần 20,3 triệu tỷ đồng, tăng 8,98% so với cuối năm 2025; riêng dư nợ doanh nghiệp gần 11 triệu tỷ đồng, chiếm 53,3% tổng dư nợ.

Quy mô tín dụng tăng nhưng khả năng tiếp cận vốn vẫn là vấn đề được doanh nghiệp phản ánh tại cuộc làm việc, tập trung vào lãi suất, điều kiện vay, tài sản bảo đảm, thủ tục và phương thức thẩm định. Phó Thủ tướng cho rằng trong khi thị trường vốn cần thêm thời gian phát triển, tín dụng ngân hàng vẫn là một kênh cung ứng vốn chủ yếu, nên yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng lượng tín dụng mà còn phải nâng chất lượng và hiệu quả dòng vốn.

Năm 2026, Ngân hàng Nhà nước định hướng tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống khoảng 15%, đồng thời điều chỉnh phù hợp với diễn biến thực tế, kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm an toàn hệ thống. Cùng với đó, cơ quan này đã nâng tỷ lệ tiền gửi Kho bạc Nhà nước được tính trong tỷ lệ LDR lên 50% và tỷ lệ tối đa nguồn vốn ngắn hạn được sử dụng cho vay trung, dài hạn lên 40%, qua đó góp phần đáp ứng nhu cầu vốn tăng thêm khoảng 1,7 triệu tỷ đồng cho 35 dự án trọng điểm.

Trong bối cảnh nhu cầu vốn tiếp tục lớn, Phó Thủ tướng đặt yêu cầu trực tiếp vào chi phí vốn. Ngân hàng Nhà nước được đề nghị điều hành chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt để tạo điều kiện giảm mặt bằng lãi suất cho vay phù hợp với diễn biến lạm phát, tỷ giá và các cân đối vĩ mô; các tổ chức tín dụng phải tiếp tục tiết giảm chi phí hoạt động, đẩy mạnh chuyển đổi số và giảm chi phí trung gian để tạo dư địa hạ lãi suất.

Điểm được Phó Thủ tướng nhấn mạnh là phải nhìn vào chi phí vốn thực tế thay vì chỉ mức lãi suất công bố. Các ngân hàng được yêu cầu minh bạch hơn về lãi suất, phí và các chi phí liên quan để doanh nghiệp có thể lựa chọn nguồn vốn với chi phí hợp lý; đồng thời kiểm soát, không để cán bộ ngân hàng nhũng nhiễu hoặc gây khó khăn cho doanh nghiệp trong quá trình vay vốn.

Việc giảm chi phí vốn cũng được đặt cùng yêu cầu đưa tín dụng đến đúng nhóm doanh nghiệp và lĩnh vực có nhu cầu sản xuất, kinh doanh. Từ tháng 8/2026, Ngân hàng Nhà nước yêu cầu triển khai các gói tín dụng ưu đãi cho doanh nghiệp nhỏ và vừa và những lĩnh vực tạo động lực tăng trưởng; đến nay có 4 ngân hàng thương mại đăng ký tham gia với tổng quy mô dự kiến khoảng 210.000 tỷ đồng, với lãi suất thấp hơn mặt bằng hiện tại.

Dư nợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đến ngày 31/7 đã trên 3,9 triệu tỷ đồng, cho thấy đây là nhóm chiếm một phần đáng kể trong dòng tín dụng doanh nghiệp. Tuy nhiên, tại cuộc làm việc, đại diện cộng đồng doanh nghiệp cho biết nhu cầu vốn của nhóm này vẫn lớn; vấn đề không chỉ nằm ở mức lãi suất mà còn ở khả năng tiếp cận nguồn vốn đủ dài, ổn định và có thể dự báo để doanh nghiệp chủ động tính toán chi phí sản xuất, kinh doanh.

Từ bài toán chi phí vốn, Phó Thủ tướng yêu cầu các ngân hàng thay đổi phương thức cho vay theo đặc điểm của từng doanh nghiệp. Việc thẩm định cần tăng khai thác dữ liệu từ thuế, hóa đơn điện tử, tài khoản thanh toán và lịch sử tín dụng; tài sản bảo đảm vẫn có vai trò kiểm soát rủi ro nhưng không nên là điều kiện duy nhất quyết định doanh nghiệp có được tiếp cận vốn hay không.

Thực tế tại cuộc làm việc cho thấy yêu cầu này đang gặp một điểm nghẽn về dữ liệu. Đại diện VietinBank cho biết để có thể thực hiện cho vay, thẩm định và giải ngân trực tuyến toàn trình đối với doanh nghiệp sản xuất, doanh nghiệp nhỏ và vừa và hộ kinh doanh, mức độ trưởng thành dữ liệu có thể cần thêm một đến hai năm và cần sự phối hợp của nhiều cơ quan.

Ở chiều ngân hàng, một số mô hình cho vay dựa trên dữ liệu và dòng tiền đã được triển khai. BIDV cho biết có sản phẩm phối hợp với MISA, qua đó ngân hàng có thể kiểm soát doanh thu và số liệu trên hệ thống phần mềm báo cáo tài chính để xem xét cho vay tín chấp với giá trị phù hợp; tại MB, tín dụng 6 tháng đầu năm tăng khoảng 13%, riêng tín dụng doanh nghiệp tăng hơn 15%.

Như vậy, giảm chi phí vốn không được đặt riêng khỏi khả năng thẩm định và quản trị rủi ro của ngân hàng. Khi doanh nghiệp có dữ liệu tài chính, dòng tiền, đơn hàng và khả năng trả nợ được kiểm chứng, ngân hàng có thêm cơ sở để đánh giá khoản vay ngoài cách tiếp cận chủ yếu dựa trên tài sản bảo đảm; đây cũng là hướng mà Phó Thủ tướng yêu cầu các tổ chức tín dụng nghiên cứu.

Một phần khó khăn khác nằm ngoài hệ thống ngân hàng. Phó Thủ tướng chỉ ra các vấn đề liên quan đất đai, đầu tư, xây dựng, quy hoạch, tài sản bảo đảm, thuế, thủ tục hành chính và pháp lý dự án có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận tín dụng; vì vậy, những vướng mắc này phải được xác định đúng cơ quan, đúng thẩm quyền và xử lý theo trách nhiệm cụ thể, thay vì quy toàn bộ nguyên nhân cho ngân hàng.

Cùng với giảm chi phí và cải thiện khả năng tiếp cận, yêu cầu đặt ra là nâng chất lượng dòng vốn. Phó Thủ tướng nhấn mạnh vốn phải đến đúng nơi, đúng thời điểm, đúng đối tượng, đúng mục đích và với chi phí hợp lý; tín dụng được định hướng vào sản xuất kinh doanh, các lĩnh vực ưu tiên và động lực tăng trưởng, đồng thời kiểm soát những lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro.

Các chương trình tín dụng hiện hữu cho thấy dòng vốn ưu đãi đã được phân bổ vào một số lĩnh vực cụ thể. Đến thời điểm cuộc làm việc, doanh số giải ngân lũy kế lĩnh vực nông, lâm, thủy sản đạt gần 230.000 tỷ đồng; chương trình sản xuất, chế biến và tiêu thụ lúa gạo chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long đạt 4.500 tỷ đồng; chương trình nhà ở xã hội đạt 13.665 tỷ đồng.

Trong dài hạn, áp lực giảm chi phí vốn cũng gắn với yêu cầu giảm sự phụ thuộc của nền kinh tế vào tín dụng ngân hàng. Tại cuộc làm việc, đại diện Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cho rằng không thể đặt toàn bộ nhu cầu vốn trung và dài hạn lên hệ thống ngân hàng, trong khi các kênh như thị trường chứng khoán và trái phiếu doanh nghiệp cần được phát triển để chia sẻ nhu cầu vốn này.

Với quy mô dư nợ gần 20,3 triệu tỷ đồng vào cuối tháng 7, tín dụng ngân hàng tiếp tục giữ vai trò lớn trong cung ứng vốn cho nền kinh tế. Yêu cầu của Phó Thủ tướng vì vậy không dừng ở việc mở rộng dư nợ, mà tập trung vào ba vấn đề gắn với nhau: giảm chi phí vốn thực tế, mở rộng khả năng tiếp cận trên cơ sở dữ liệu và dòng tiền, đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn khiến vốn chưa đến được doanh nghiệp có nhu cầu và khả năng sử dụng hiệu quả.