Sửa Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng: Yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn

Trên cơ sở yêu cầu tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, thể chế hóa chủ trương của Đảng, Nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đồng thời đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong quá trình thi hành pháp luật và phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được đề xuất sửa đổi, bổ sung nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, nâng cao hiệu quả thực thi và bảo đảm quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng.

Việc sửa đổi Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được thực hiện trong khuôn khổ Dự án Luật sửa đổi, bổ sung Luật Quản lý ngoại thương, Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tập trung vào một số nội dung chính.

Hoàn thiện cơ chế bảo vệ thông tin của người tiêu dùng

Quy định về thu thập, sử dụng thông tin được sửa đổi theo hướng tổ chức, cá nhân kinh doanh phải thiết lập phương thức rõ ràng để người tiêu dùng lựa chọn từng mục đích, phạm vi thu thập, sử dụng thông tin mà mình đồng ý cung cấp và thể hiện việc đồng ý hoặc không đồng ý, trừ các trường hợp Luật quy định.

Việc tách bạch từng mục đích, phạm vi xử lý thông tin góp phần nâng cao tính minh bạch và khả năng kiểm soát thông tin của người tiêu dùng trong giao dịch.

Tổ chức, cá nhân kinh doanh sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ được số lượng lớn người tiêu dùng mua, sử dụng thường xuyên, liên tục và có tác động trực tiếp, lâu dài đến quyền lợi người tiêu dùng phải đăng ký hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung với cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trước khi sử dụng để giao kết.

Quy định về Danh mục sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ phải đăng ký hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung được sửa đổi theo hướng chuyển thẩm quyền ban hành, sửa đổi Danh mục từ Thủ tướng Chính phủ sang Bộ trưởng Bộ Công Thương.

Việc điều chỉnh nhằm thực hiện chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, nâng cao tính chủ động, trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước trong rà soát, cập nhật Danh mục phù hợp với yêu cầu quản lý và thực tiễn phát sinh.

Nội dung này cũng bảo đảm thống nhất với quy định về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực công nghiệp và thương mại tại Nghị định số 146/2025/NĐ-CP ngày 12/6/2025 của Chính phủ.

Điều chỉnh thẩm quyền quy định chi tiết

Căn cứ tính chất, phạm vi tác động và yêu cầu quản lý đối với từng nội dung, Luật phân định rõ các nội dung thuộc thẩm quyền quy định chi tiết của Chính phủ và Bộ trưởng Bộ Công Thương. Chính phủ quy định đối với các vấn đề có tính chất phức tạp, phạm vi tác động rộng, liên quan đến trách nhiệm quản lý của nhiều cơ quan. Bộ trưởng Bộ Công Thương quy định đối với các nội dung thuộc phạm vi quản lý chuyên ngành, cần bảo đảm tính linh hoạt trong tổ chức thực hiện.

Cụ thể, Chính phủ được giao quy định chi tiết việc xác định người có ảnh hưởng trong hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; quản lý, sử dụng tiền bồi thường trong các vụ án dân sự về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng vì lợi ích công cộng.

Bộ trưởng Bộ Công Thương được giao quy định chi tiết về kiểm soát hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung; thu hồi sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật và xử lý trong giao dịch trên không gian mạng.

Việc phân định thẩm quyền nhằm đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, bảo đảm rõ trách nhiệm giữa Chính phủ và Bộ trưởng Bộ Công Thương, đồng thời nâng cao tính chủ động, kịp thời trong xây dựng, hoàn thiện các quy định hướng dẫn thi hành Luật.

Trách nhiệm hỗ trợ thương lượng giữa người tiêu dùng với tổ chức, cá nhân kinh doanh được phân cấp cho cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại địa phương thực hiện.

Quy định này nhằm tạo điều kiện thuận lợi để người tiêu dùng tiếp cận cơ chế hỗ trợ, giải quyết tranh chấp tại địa phương; nâng cao tính chủ động, trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước trong công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đồng thời bảo đảm việc giải quyết yêu cầu thương lượng kịp thời, hiệu quả, phù hợp với thực tiễn phát sinh tại cơ sở.

Phân định nhiệm vụ theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp

Một số nhiệm vụ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được phân định lại phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, trong đó chuyển giao 06 nhiệm vụ từ Ủy ban nhân dân cấp huyện xuống cấp xã.

Trong đó, 03 nhiệm vụ đã thuộc trách nhiệm của cấp xã theo quy định hiện hành; bổ sung 03 nhóm nhiệm vụ gồm kiểm tra tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thuộc thẩm quyền; báo cáo kết quả thực hiện quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và ban hành quy chế phối hợp bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại cấp xã.

Các nội dung này hiện được phân cấp cho Ủy ban nhân dân cấp huyện thực hiện theo quy định về phân cấp, phân quyền trong lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại Nghị định số 139/2025/NĐ-CP.

Qua thực tế triển khai, việc tổ chức thực hiện các nhiệm vụ được phân định cơ bản bảo đảm yêu cầu, chưa phát sinh khó khăn, vướng mắc đáng kể. Việc điều chỉnh, phân định lại nhiệm vụ cho cấp xã nhằm phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, phát huy vai trò của chính quyền cơ sở trong công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Thời gian tới, Bộ Công Thương tiếp tục tăng cường phối hợp, hướng dẫn, tổ chức tập huấn, đào tạo nghiệp vụ nhằm nâng cao năng lực thực hiện nhiệm vụ của cấp xã, bảo đảm công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được triển khai thống nhất, hiệu quả.

Trong quá trình xây dựng, thẩm tra và hoàn thiện hồ sơ, cơ quan chủ trì soạn thảo đã nhận được các ý kiến góp ý về dự thảo, tập trung vào các nội dung liên quan đến bảo vệ thông tin của người tiêu dùng, trách nhiệm của nền tảng số, bảo vệ người tiêu dùng dễ bị tổn thương và khả năng thực thi tại địa phương. Các nội dung này đã được nghiên cứu, tiếp thu, chỉnh lý hoặc giải trình trên cơ sở quy định hiện hành.

Luật sửa đổi, bổ sung dự kiến có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.

Việc sửa đổi Luật tập trung xử lý những vướng mắc đã được nhận diện trong thực tiễn, đồng thời bảo đảm tính thống nhất, minh bạch và khả thi của cơ chế bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Các nội dung sửa đổi hướng tới nâng cao trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức, cá nhân kinh doanh, tạo điều kiện để người tiêu dùng thực hiện quyền và bảo vệ lợi ích hợp pháp của mình.