Việt Nam làm chủ công nghệ lõi đến đâu? Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ trả lời

Tại phiên chất vấn sáng 12/11, trong khuôn khổ Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, năng lực làm chủ công nghệ lõi và phát triển công nghệ vật liệu trở thành một trong những vấn đề được các đại biểu quan tâm.

Đại biểu Nguyễn Minh Tuấn, Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ, đặt vấn đề về khả năng tự chủ công nghệ của Việt Nam khi nhiều loại vật liệu như sắt, thép, nhôm, nhựa vẫn phải nhập khẩu. Theo đại biểu, nếu không nghiên cứu và phát triển công nghệ vật liệu, Việt Nam sẽ khó xây dựng nền sản xuất bền vững.

"Vậy Việt Nam đã làm chủ được cái gì?", đại biểu Nguyễn Minh Tuấn đặt câu hỏi, đồng thời đề nghị Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ làm rõ những công nghệ lõi mà Việt Nam đã làm chủ cũng như định hướng nghiên cứu trong thời gian tới.

Trả lời chất vấn, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, Bộ Chính trị đã ban hành thông báo kết luận về phát triển ngành công nghệ vật liệu.

Theo Bộ trưởng, cần nhìn nhận năng lực làm chủ công nghệ theo từng công đoạn trong chuỗi sản xuất, thay vì chỉ đánh giá dựa trên khả năng tạo ra một sản phẩm hoàn chỉnh.

Dẫn chứng trong lĩnh vực bán dẫn, Bộ trưởng cho biết Việt Nam có thể làm chủ công đoạn thiết kế chip, nhưng ở khâu chế tạo để tạo ra con chip vẫn phải chuyển ra nước ngoài.

Một sản phẩm thuộc nhóm công nghệ chiến lược thường trải qua nhiều công đoạn khác nhau. Trong đó, Việt Nam đã làm chủ được một số khâu nhưng vẫn còn những công đoạn phụ thuộc vào năng lực công nghệ bên ngoài.

Hai hướng tiếp cận phát triển công nghệ chiến lược

Về định hướng triển khai, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết Bộ Khoa học và Công nghệ chia các nhiệm vụ công nghệ chiến lược thành hai nhóm tiếp cận.

Với những công nghệ có thể ứng dụng ngay, Bộ sẽ ưu tiên triển khai để sớm tạo ra sản phẩm phục vụ phát triển kinh tế. Chẳng hạn, trong lĩnh vực vaccine, Việt Nam có thể tiếp nhận chuyển giao công nghệ từ nước ngoài để tổ chức sản xuất trong nước.

Đối với những lĩnh vực đòi hỏi thời gian nghiên cứu dài, cần có lộ trình và giải quyết từng nhóm vấn đề cụ thể.

Bộ trưởng lấy ví dụ về thiết bị bay không người lái (UAV). Đây là hệ thống tích hợp nhiều công nghệ, từ chip bán dẫn, chip điều khiển, công nghệ phát tần số đến cơ khí, khoa học vật liệu và công nghệ vật liệu.

Vì vậy, để phát triển một sản phẩm UAV hoàn chỉnh, Việt Nam cần giải quyết nhiều nhóm công nghệ chuyên sâu. Bộ trưởng cho rằng không thể triển khai đồng thời tất cả các lĩnh vực mà cần chia nhỏ thành từng nhiệm vụ, đặt hàng nghiên cứu cụ thể để từng bước làm chủ.

"Chúng ta không thể cùng một lúc làm đồng hành nhiều công nghệ đó. Tôi nghĩ rằng ý kiến đó rất quan trọng và đây cũng là định hướng mà Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ thực hiện trong thời gian tới", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Vì sao triển khai công nghệ chiến lược còn chậm?

Cũng tại phiên chất vấn, đại biểu Dương Khắc Mai, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng, đề nghị làm rõ trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan trong phát triển công nghệ lõi và công nghệ chiến lược.

Theo đại biểu, nhiệm vụ này không chỉ thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ mà còn liên quan đến Ban Chỉ đạo 57 và các bộ, ngành khác. Đại biểu đề nghị thông tin về giải pháp phát triển công nghệ phục vụ bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, đồng thời huy động doanh nghiệp tham gia nghiên cứu, phát triển và sản xuất sản phẩm khoa học công nghệ.

Thông tin về quá trình triển khai, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết sau khi Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Danh mục công nghệ chiến lược và giao nhiệm vụ cho các bộ, ngành theo từng lĩnh vực, một Hội đồng liên bộ do Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì đã được thành lập.

Hiện các bộ, ngành đều có đề xuất nhiệm vụ công nghệ chiến lược. Trong đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo có đề xuất xây dựng nền tảng AI hỗ trợ học tập, còn Bộ Y tế phụ trách các nhiệm vụ liên quan đến vaccine.

Theo quy trình, các bộ, ngành sẽ làm việc với doanh nghiệp để xây dựng đề xuất nhiệm vụ. Những đề xuất này được Hội đồng liên ngành thẩm định. Sau khi được thông qua, các đơn vị tiếp tục hoàn thiện đề án, hồ sơ, tổ chức mời gọi và triển khai thực hiện.

Bộ Khoa học và Công nghệ chịu trách nhiệm đối với một số lĩnh vực công nghệ chiến lược, bao gồm AI, chip bán dẫn và UAV.

Lý giải nguyên nhân tiến độ triển khai còn chậm, Bộ trưởng cho rằng đây là lĩnh vực mới, có cách tiếp cận phức tạp. Với mỗi nhiệm vụ, cơ quan quản lý phải xác định rõ sản phẩm đầu ra, công nghệ cần phát triển, khả năng thương mại hóa và mức độ đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, những khó khăn, lúng túng có thể xuất hiện trong giai đoạn đầu, nhưng khi quy trình vận hành ổn định, việc triển khai các nhiệm vụ công nghệ chiến lược sẽ thuận lợi hơn.