Từ bán cổ phiếu đến vay margin, ba phương án sử dụng vốn nhà đầu tư cần biết

Bán cổ phiếu và ứng trước tiền bán để chủ động dòng tiền

Trong quá trình đầu tư chứng khoán, không ít người gặp tình huống cần tiền để thực hiện một kế hoạch tài chính nhưng phần lớn tài sản đang nằm trong danh mục cổ phiếu. Một số khác muốn chuyển vốn sang mã chứng khoán mới, trong khi tiền bán cổ phiếu cũ chưa đến ngày thanh toán.

Trên thị trường chứng khoán Việt Nam, nhà đầu tư có thể sử dụng một số giải pháp để đáp ứng nhu cầu này. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa việc thu hồi tiền từ tài sản đang sở hữu, nhận sớm tiền bán chứng khoán và vay thêm vốn để đầu tư.

Phương án đầu tiên là bán một phần hoặc toàn bộ cổ phiếu đang nắm giữ. Đây là cách trực tiếp để chuyển tài sản chứng khoán thành tiền, đồng thời không làm phát sinh khoản vay mới.

Chẳng hạn, nhà đầu tư có danh mục trị giá 100 triệu đồng, gồm 40 triệu đồng cổ phiếu A và 60 triệu đồng cổ phiếu B. Nếu cần 20 triệu đồng phục vụ nhu cầu cá nhân, người này có thể cân nhắc bán một phần cổ phiếu đang sở hữu.

Tuy nhiên, khả năng thu hồi vốn còn phụ thuộc vào thanh khoản của từng mã. Với cổ phiếu có khối lượng giao dịch thấp, việc bán nhanh có thể phải chấp nhận mức giá thấp hơn kỳ vọng.

Đáng lưu ý, tiền bán cổ phiếu không được thanh toán ngay khi lệnh khớp thành công.

Theo thông tin nghiệp vụ của Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC), giao dịch cổ phiếu, chứng chỉ quỹ và chứng quyền có bảo đảm hiện áp dụng chu kỳ thanh toán T+2, tức ngày làm việc thứ hai sau ngày giao dịch. Cơ chế này được thực hiện theo Quy chế hoạt động bù trừ và thanh toán giao dịch chứng khoán ban hành kèm Quyết định số 39/QĐ-HĐTV ngày 29/4/2025 của VSDC.

Ví dụ, nhà đầu tư bán cổ phiếu thành công vào thứ Hai thì ngày thanh toán thông thường là thứ Tư cùng tuần, nếu không có ngày nghỉ hoặc điều chỉnh lịch thanh toán.

Phương án thứ hai là sử dụng dịch vụ ứng trước tiền bán chứng khoán. Đây là giải pháp dành cho trường hợp nhà đầu tư đã bán chứng khoán thành công nhưng cần sử dụng tiền trước ngày thanh toán.

Hiện nay, các công ty chứng khoán có cung cấp dịch vụ ứng trước tiền bán. Chẳng hạn, trên nền tảng iBoard, SSI cho phép khách hàng gửi yêu cầu ứng một phần hoặc toàn bộ số tiền đủ điều kiện, đồng thời theo dõi trạng thái xử lý yêu cầu.

Tùy điều kiện dịch vụ, khoản tiền được ứng có thể phục vụ giao dịch chứng khoán tiếp theo hoặc được rút về tài khoản ngân hàng.

Giả sử nhà đầu tư bán thành công lượng cổ phiếu có giá trị 50 triệu đồng vào thứ Hai. Nếu đủ điều kiện ứng trước, người này có thể nhận sớm khoản tiền bán thay vì chờ đến ngày thanh toán thông thường.

Tuy nhiên, số tiền thực tế được ứng còn phụ thuộc vào các khoản phí, nghĩa vụ thanh toán và quy định của công ty chứng khoán.

Để hình dung chi phí, giả sử khoản ứng trước là 50 triệu đồng, mức phí được tính tương đương 0,04%/ngày trong hai ngày, tổng chi phí sẽ là 40.000 đồng. Đây chỉ là ví dụ tính toán, không phải biểu phí chung của thị trường.

Điểm cần lưu ý là ứng trước tiền bán không làm tăng giá trị tài sản ròng của nhà đầu tư. Về bản chất, đây là việc nhận sớm khoản tiền sẽ được thanh toán từ giao dịch bán chứng khoán, kèm chi phí dịch vụ.

Vay margin giúp tăng sức mua nhưng cũng khuếch đại rủi ro

Khác với hai phương án trên, vay ký quỹ, thường được gọi là margin, cho phép nhà đầu tư sử dụng khoản tiền vay từ công ty chứng khoán để mua thêm cổ phiếu đủ điều kiện.

Hoạt động này được thực hiện theo quy định pháp luật về giao dịch chứng khoán và hoạt động của công ty chứng khoán. Trong đó, Thông tư 120/2020/TT-BTC và Thông tư 121/2020/TT-BTC là những văn bản nền tảng, đã được sửa đổi, bổ sung bởi các quy định ban hành sau đó, bao gồm Thông tư 08/2026/TT-BTC.

Nhà đầu tư muốn giao dịch ký quỹ phải đáp ứng điều kiện của công ty chứng khoán, ký kết hợp đồng theo quy định và duy trì tài sản bảo đảm.

Không phải mọi mã cổ phiếu đều được vay margin. Danh sách chứng khoán không đủ điều kiện giao dịch ký quỹ được các sở giao dịch công bố, cập nhật. Chẳng hạn, HNX đã công bố danh sách áp dụng cho quý IV/2026 vào ngày 8/10/2026.

Một điểm đặc biệt quan trọng là margin giúp tăng sức mua chứng khoán, không phải khoản tiền mặt được tự do rút để chi tiêu cá nhân.

Ví dụ, nhà đầu tư có 100 triệu đồng vốn tự có và được phép vay thêm 50 triệu đồng. Khi đó, tổng giá trị chứng khoán có thể mua là 150 triệu đồng, nếu đáp ứng các điều kiện về hạn mức vay, tỷ lệ ký quỹ và mã chứng khoán.

Nếu danh mục tăng 10%, khoản lãi trước chi phí tương ứng 15 triệu đồng. Ngược lại, khi giá trị danh mục giảm 10%, khoản lỗ cũng là 15 triệu đồng, tương đương 15% số vốn tự có ban đầu.

Bên cạnh nguy cơ khuếch đại thua lỗ, nhà đầu tư sử dụng margin còn phải trả lãi vay theo thỏa thuận. Nếu giá trị tài sản bảo đảm suy giảm khiến tỷ lệ ký quỹ không đáp ứng yêu cầu, công ty chứng khoán có thể yêu cầu bổ sung tài sản hoặc xử lý tài sản bảo đảm theo quy định và hợp đồng đã ký.

Do đó, vay ký quỹ không phù hợp để giải quyết nhu cầu tiền mặt cho sinh hoạt hoặc những khoản chi tiêu ngoài hoạt động đầu tư chứng khoán.

Nhà đầu tư cần xác định rõ mục đích trước khi lựa chọn phương án. Nếu cần tiền để phục vụ kế hoạch cá nhân, việc bán bớt danh mục và cân nhắc ứng trước tiền bán có thể là những giải pháp phù hợp để tìm hiểu. Nếu muốn tăng quy mô đầu tư, margin có thể bổ sung sức mua nhưng cũng làm gia tăng áp lực tài chính.