Làm thế nào nhận biết cổ phiếu có động lực tăng giá?

Từ lợi nhuận doanh nghiệp đến dòng tiền

Cùng giao dịch trên thị trường chứng khoán Việt Nam, có những cổ phiếu tăng hàng chục phần trăm chỉ trong vài tháng, trong khi nhiều mã khác gần như đi ngang dù doanh nghiệp vẫn kinh doanh có lãi. Sự khác biệt này khiến không ít nhà đầu tư đặt câu hỏi: Đâu là những yếu tố thực sự giúp giá cổ phiếu đi lên?

Về nguyên tắc, giá cổ phiếu tăng khi người mua sẵn sàng trả mức giá cao hơn để sở hữu cổ phần doanh nghiệp. Tuy nhiên, phía sau sự thay đổi cung cầu thường là kỳ vọng về lợi nhuận, triển vọng kinh doanh, điều kiện kinh tế và tâm lý thị trường.

Yếu tố đầu tiên là lợi nhuận doanh nghiệp tăng trưởng, đặc biệt khi kết quả thực tế vượt kỳ vọng.

Nếu một doanh nghiệp duy trì được doanh thu, lợi nhuận và dòng tiền kinh doanh tăng trưởng, nhà đầu tư có thể sẵn sàng trả mức giá cao hơn cho cổ phiếu. Tuy nhiên, thị trường thường phản ứng không chỉ với kết quả đã công bố mà còn với khả năng duy trì tăng trưởng trong tương lai.

Chẳng hạn, doanh nghiệp A ghi nhận lợi nhuận 100 tỷ đồng trong năm trước, thị trường dự báo tăng lên 120 tỷ đồng nhưng kết quả thực tế là 160 tỷ đồng. Mức lợi nhuận vượt dự báo có thể khiến nhà đầu tư điều chỉnh kỳ vọng định giá, qua đó tạo động lực tăng giá.

Ngược lại, nếu lợi nhuận tăng 20% nhưng trước đó thị giá đã tăng 60% vì kỳ vọng quá lớn, cổ phiếu vẫn có thể điều chỉnh sau khi báo cáo tài chính được công bố.

Yếu tố thứ hai là triển vọng kinh doanh xuất hiện những thay đổi tích cực.

Không ít cổ phiếu tăng giá trước khi lợi nhuận thực sự cải thiện. Nguyên nhân có thể đến từ thông tin doanh nghiệp mở rộng nhà máy, nhận đơn hàng lớn, gia tăng công suất hoặc được hưởng lợi từ sự phục hồi của ngành.

Ví dụ, một doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng có thể được nhà đầu tư quan tâm khi nhu cầu tiêu thụ dự kiến phục hồi, giá nguyên liệu đầu vào giảm và biên lợi nhuận có khả năng cải thiện.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa kế hoạch và kết quả thực tế. Một dự án mới được công bố chưa chắc sẽ tạo ra lợi nhuận ngay, bởi còn phụ thuộc vào tiến độ xây dựng, vận hành và khả năng tiêu thụ sản phẩm.

Yếu tố thứ ba là dòng tiền tham gia thị trường.

Trong ngắn hạn, biến động cung cầu có thể tác động trực tiếp đến thị giá. Khi nhiều nhà đầu tư cùng quan tâm một cổ phiếu, lực mua tăng lên có thể đẩy giá đi lên ngay cả khi doanh nghiệp chưa công bố thông tin mới.

Dòng tiền có thể tập trung vào một số nhóm ngành đang được chú ý hoặc những cổ phiếu có tỷ trọng lớn trong các chỉ số. Tuy nhiên, cần phân biệt dòng tiền tạo ra biến động giá với giá trị giao dịch đơn thuần, bởi thanh khoản tăng luôn phản ánh sự xuất hiện đồng thời của bên mua và bên bán.

Đặc biệt, một đợt tăng giá đi kèm khối lượng lớn chưa đủ để chứng minh cổ phiếu sẽ duy trì xu hướng tăng. Khi lực cầu suy yếu, những mã đã tăng nóng có thể nhanh chóng đảo chiều.

Lãi suất, định giá và thông tin doanh nghiệp tác động thế nào đến giá cổ phiếu?

Bên cạnh những yếu tố riêng của doanh nghiệp, môi trường kinh tế vĩ mô cũng có thể tác động đáng kể đến giá cổ phiếu tại Việt Nam.

Yếu tố thứ tư là sự thay đổi của lãi suất và điều kiện tiền tệ.

Khi lãi suất giảm, doanh nghiệp sử dụng vốn vay có thể được hưởng lợi từ chi phí tài chính thấp hơn, tùy theo cơ cấu nợ và điều kiện hợp đồng tín dụng. Đồng thời, sự thay đổi của lãi suất tiền gửi có thể khiến nhà đầu tư cân nhắc lại việc phân bổ vốn giữa tiết kiệm, trái phiếu và cổ phiếu.

Ngược lại, lãi suất tăng có thể tạo áp lực lên chi phí vốn, mức định giá và tâm lý đầu tư. Tuy nhiên, tác động không giống nhau giữa các ngành, doanh nghiệp và từng thời điểm.

Yếu tố thứ năm là cổ phiếu được định giá hấp dẫn so với triển vọng lợi nhuận.

Một doanh nghiệp tốt chưa chắc đồng nghĩa cổ phiếu sẽ tiếp tục tăng nếu thị giá đã phản ánh quá nhiều kỳ vọng.

Chẳng hạn, cổ phiếu có giá 30.000 đồng và lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (EPS) là 3.000 đồng sẽ có hệ số P/E bằng 10 lần.

Nếu EPS tăng lên 4.000 đồng và thị trường vẫn chấp nhận P/E 10 lần, mức giá tương ứng là 40.000 đồng. Đây là ví dụ đơn giản cho thấy tăng trưởng lợi nhuận có thể hỗ trợ giá cổ phiếu khi định giá không thay đổi.

Ngoài ra, những sự kiện riêng của doanh nghiệp hoặc thị trường cũng có thể tạo động lực tăng giá, chẳng hạn kế hoạch mua lại cổ phiếu, thương vụ mua bán – sáp nhập, thay đổi chính sách cổ tức hoặc khả năng được bổ sung vào một rổ chỉ số.

Tại Việt Nam, những thay đổi liên quan đến nâng hạng thị trường và cơ cấu danh mục của các quỹ cũng có thể tác động đến kỳ vọng dòng vốn. Tuy nhiên, thông tin tích cực không đồng nghĩa cổ phiếu chắc chắn tăng giá, bởi một phần kỳ vọng có thể đã được phản ánh trước thời điểm sự kiện diễn ra.

Để đánh giá khả năng tăng giá của một cổ phiếu, nhà đầu tư nên kết hợp ba câu hỏi: Lợi nhuận doanh nghiệp có khả năng tăng hay không, thị giá hiện tại đã phản ánh bao nhiêu kỳ vọng và điều gì có thể khiến dòng tiền quan tâm đến cổ phiếu trong thời gian tới?

Một doanh nghiệp có kết quả kinh doanh cải thiện nhưng cổ phiếu đang được định giá quá cao vẫn có thể không mang lại lợi nhuận như mong đợi. Ngược lại, cổ phiếu tăng mạnh chỉ vì tin đồn có thể đối mặt với rủi ro điều chỉnh khi dòng tiền đầu cơ rút lui.

Không có yếu tố đơn lẻ nào bảo đảm giá cổ phiếu sẽ tăng. Trong ngắn hạn, dòng tiền và tâm lý có thể chi phối biến động thị giá. Còn về dài hạn, khả năng tạo lợi nhuận, dòng tiền và mức định giá của doanh nghiệp là những yếu tố nhà đầu tư cần đặc biệt quan tâm.