Đã đặt lệnh cắt lỗ, vì sao nhà đầu tư vẫn có thể mất nhiều tiền hơn dự kiến?

Đặt lệnh cắt lỗ không đồng nghĩa cổ phiếu được bán đúng giá

Một nhà đầu tư mua cổ phiếu ở mức 25.000 đồng và thiết lập ngưỡng cắt lỗ 20.000 đồng, tương đương mức lỗ dự kiến 20%. Tuy nhiên, khi giá giảm mạnh, giao dịch bán thực tế lại được thực hiện ở mức 19.000 đồng, khiến khoản lỗ tăng lên 24%, chưa bao gồm phí giao dịch.

Tình huống này có thể khiến nhà đầu tư thắc mắc vì sao hệ thống không bán cổ phiếu đúng mức giá đã thiết lập. Nguyên nhân nằm ở sự khác biệt giữa giá kích hoạt lệnh cắt lỗ và giá khớp thực tế.

Trên thị trường chứng khoán, lệnh cắt lỗ thường được sử dụng để hạn chế tổn thất khi giá đi ngược kỳ vọng. Tuy nhiên, cơ chế thực hiện phụ thuộc vào loại lệnh và hệ thống giao dịch.

Khi giá cổ phiếu chạm ngưỡng kích hoạt, lệnh sẽ chuyển thành lệnh thị trường. Mức giá kích hoạt không phải mức giá được bảo đảm khi giao dịch thực hiện.

Chẳng hạn, một cổ phiếu đang giao dịch ở mức 20.500 đồng, nhưng xuất hiện áp lực bán lớn khiến bên mua liên tục hạ giá đặt. Khi thị giá chạm ngưỡng cắt lỗ 20.000 đồng, lệnh bán được kích hoạt.

Tuy nhiên, nếu lượng mua tại 20.000 đồng không còn đủ hoặc các lệnh mua phía trước đã khớp hết, giao dịch có thể phải thực hiện tại những mức giá thấp hơn. Đây là một biểu hiện của hiện tượng trượt giá (slippage).

Theo FINRA, khi thị trường biến động mạnh, nhiều lệnh dừng có thể đồng loạt được kích hoạt, làm gia tăng lượng bán trong thời gian ngắn. Khi đó, giá khớp thực tế có thể thấp đáng kể so với ngưỡng cắt lỗ ban đầu.

Tình huống tương tự cũng có thể xảy ra khi cổ phiếu mở cửa giảm sâu sau thông tin bất lợi. Nếu giá giao dịch đầu tiên đã thấp hơn mức kích hoạt, nhà đầu tư không thể mặc nhiên kỳ vọng lệnh sẽ được bán tại ngưỡng đã đặt trước đó.

Làm thế nào để kiểm soát rủi ro khi sử dụng lệnh cắt lỗ?

Nhà đầu tư cần phân biệt lệnh được các sở giao dịch hỗ trợ với lệnh điều kiện do công ty chứng khoán cung cấp trên ứng dụng.

Chẳng hạn, có các loại lệnh Stop, Stop Limit và tổ hợp Take Profit/Stop Loss. Trong đó, Stop Limit sử dụng giá kích hoạt cùng giá đặt giới hạn, còn một số lệnh cắt lỗ cho phép thiết lập thêm biên trượt để tăng khả năng khớp.

Tương tự, khi giá thị trường đáp ứng điều kiện kích hoạt, hệ thống sẽ tự động gửi lệnh lên sàn với mức giá đặt đã xác định trước. Điều này cho thấy việc kích hoạt thành công không đồng nghĩa lệnh đã khớp.

Nếu sử dụng lệnh giới hạn, nhà đầu tư có thể kiểm soát mức giá bán thấp nhất chấp nhận. Tuy nhiên, khi thị giá giảm xuống dưới mức giới hạn và không có lực mua phù hợp, lệnh có thể không được thực hiện.

Ngược lại, lệnh ưu tiên khả năng khớp có thể giúp nhà đầu tư thoát vị thế nhanh hơn khi còn thanh khoản đối ứng, nhưng mức giá bán có thể thấp hơn dự kiến.

Theo Vanguard, lệnh stop-limit giúp hạn chế nguy cơ khớp ở mức giá bất lợi, song đánh đổi bằng rủi ro không bán được cổ phiếu khi thị trường giảm nhanh.

Vì vậy, trước khi thiết lập cắt lỗ, nhà đầu tư cần kiểm tra cơ chế kích hoạt, loại lệnh được gửi lên sàn, thời gian hiệu lực và khả năng sửa, hủy lệnh. Đặc biệt, không nên nhầm việc ứng dụng thông báo đã kích hoạt với trạng thái giao dịch đã hoàn tất.

Thanh khoản cũng là yếu tố cần quan tâm. Với cổ phiếu giao dịch vài trăm nghìn đơn vị mỗi phiên, một lệnh bán lớn có thể khó khớp toàn bộ tại mức giá mong muốn khi bên mua suy yếu.

Trong trường hợp cổ phiếu giảm sàn và không có dư mua, ngay cả lệnh bán đặt tại giá sàn cũng có thể phải chờ, bởi giao dịch chỉ được thực hiện khi xuất hiện bên mua đối ứng.

Ngoài ra, nhà đầu tư nên xác định mức chịu lỗ và quy mô vốn trước khi mua cổ phiếu, thay vì chỉ đặt ngưỡng cắt lỗ sau khi thị giá đã giảm. Khi sử dụng margin, biến động bất lợi còn có thể làm gia tăng tổn thất và phát sinh yêu cầu bổ sung tài sản bảo đảm.