Cổ phiếu tăng trần liên tiếp, vì sao nhà đầu tư không mua được?

Cổ phiếu tăng trần nhưng không có người bán

Trên thị trường chứng khoán, không hiếm những cổ phiếu tăng hết biên độ cho phép trong nhiều phiên liên tiếp, thu hút sự quan tâm của đông đảo nhà đầu tư. Tuy nhiên, khi quyết định mua vào, không ít người lại gặp tình huống đặt lệnh thành công nhưng chờ cả phiên vẫn không sở hữu được cổ phiếu nào.

Thậm chí, có những phiên bảng điện ghi nhận hàng triệu cổ phiếu dư mua tại giá trần, trong khi khối lượng giao dịch thực tế chỉ đạt vài nghìn đơn vị hoặc không phát sinh giao dịch. Sự chênh lệch này xuất phát từ nguyên tắc cung cầu và cơ chế khớp lệnh trên thị trường chứng khoán.

Trước hết, cần hiểu rằng giá trần là mức giá cao nhất mà cổ phiếu được phép giao dịch trong một phiên theo quy định về biên độ dao động giá.

Theo quy định giao dịch được Công ty CP Chứng khoán SSI công bố, đối với cổ phiếu giao dịch thông thường, biên độ dao động giá trên HoSE là ±7% so với giá tham chiếu, HNX là ±10% và UPCoM là ±15%. Một số trường hợp đặc biệt như ngày giao dịch đầu tiên hoặc giao dịch trở lại sau thời gian dài có thể áp dụng biên độ khác.

Chẳng hạn, một cổ phiếu trên HoSE có giá tham chiếu 20.000 đồng sẽ có giá trần lý thuyết là 21.400 đồng trong phiên giao dịch thông thường.

Khi xuất hiện thông tin tích cực hoặc kỳ vọng tăng giá mạnh, nhiều nhà đầu tư có thể đồng loạt đặt mua ở mức giá trần. Tuy nhiên, phía nắm giữ cổ phiếu lại không muốn bán vì kỳ vọng giá tiếp tục tăng trong những phiên sau.

Khi đó, nhu cầu mua vượt xa lượng cổ phiếu được chào bán. Dù nhà đầu tư sẵn sàng trả mức giá cao nhất cho phép, giao dịch vẫn không thể thực hiện nếu không có người bán tương ứng.

Đây cũng là nguyên nhân khiến bảng điện xuất hiện tình trạng dư mua giá trần với khối lượng rất lớn nhưng bên bán gần như trống.

Cần phân biệt rằng dư mua không phải số lượng cổ phiếu đã giao dịch thành công. Đó là khối lượng đặt mua chưa được khớp tại thời điểm quan sát. Một cổ phiếu có thể có hàng triệu đơn vị dư mua nhưng thanh khoản thực tế vẫn rất thấp.

Vì sao đặt mua giá trần từ sớm vẫn có thể không khớp?

Ngoài yếu tố cung cầu, thứ tự ưu tiên khớp lệnh cũng quyết định khả năng mua được cổ phiếu của từng nhà đầu tư.

Theo hướng dẫn giao dịch của SSI, trong cơ chế khớp lệnh liên tục, hệ thống áp dụng hai nguyên tắc cơ bản là ưu tiên về giá và ưu tiên về thời gian. Lệnh mua có mức giá cao hơn được ưu tiên thực hiện trước. Khi các lệnh mua cùng mức giá, lệnh được nhập vào hệ thống giao dịch trước sẽ có thứ tự ưu tiên cao hơn.

Đối với cổ phiếu đang tăng trần, những người muốn mua thường cùng đặt lệnh tại mức giá tối đa. Vì không thể đặt giá cao hơn trần, yếu tố thời gian trở thành cơ sở quan trọng để xác định thứ tự chờ khớp trong phiên liên tục.

Giả sử một cổ phiếu đang có 2 triệu đơn vị đặt mua tại giá trần. Nhà đầu tư A đặt thêm lệnh mua 10.000 cổ phiếu khi lượng dư mua này đã tồn tại trong hệ thống.

Sau đó, nếu xuất hiện lệnh bán 50.000 cổ phiếu tại giá trần và không có thay đổi nào khác trong hàng chờ, lượng bán này sẽ được khớp với các lệnh mua có thứ tự ưu tiên trước. Lệnh của nhà đầu tư A vẫn chưa thể thực hiện.

Ngay cả khi đặt lệnh sớm, nhà đầu tư vẫn không được bảo đảm mua thành công, bởi khả năng khớp phụ thuộc vào lượng bán thực tế và những lệnh đã có thứ tự ưu tiên phía trước. Riêng các phiên khớp lệnh định kỳ mở cửa, đóng cửa có cơ chế xác định giá và ưu tiên lệnh cần được xem xét theo quy định tương ứng.

Một vấn đề khác là rủi ro khi cố gắng mua bằng được cổ phiếu đang tăng nóng. Chuỗi tăng trần liên tiếp có thể bắt nguồn từ thông tin tích cực về doanh nghiệp, kỳ vọng của thị trường hoặc sự mất cân đối cung cầu trong ngắn hạn. Tuy nhiên, đà tăng mạnh không bảo đảm cổ phiếu sẽ tiếp tục đi lên.

Khi xuất hiện áp lực chốt lời, lượng bán có thể gia tăng nhanh chóng, khiến giá cổ phiếu đảo chiều. Những người mua được ở vùng giá cao có nguy cơ chịu thua lỗ nếu thị trường thay đổi kỳ vọng.

Đặc biệt, cổ phiếu từng khan hiếm bên bán không có nghĩa sẽ luôn duy trì thanh khoản tốt. Trong trường hợp giá giảm mạnh và bên mua suy yếu, nhà đầu tư có thể gặp khó khăn khi muốn thoát khỏi vị thế.

Vì vậy, thay vì chỉ quan sát số phiên tăng trần hoặc lượng dư mua trên bảng điện, nhà đầu tư cần tìm hiểu nguyên nhân biến động giá, tình hình kinh doanh, mức định giá và thanh khoản thực tế của cổ phiếu.