Giảm lãi suất huy động và cho vay tác động như thế nào đến ngân hàng?
Theo TCBS, chỉ đạo giảm lãi suất của Ngân hàng Nhà nước có thể khiến biên lãi ròng (NIM) toàn ngành thu hẹp nhẹ, lợi nhuận trước thuế giảm khoảng 2–4%. Mức độ tác động khác nhau giữa các ngân hàng, trong đó nhóm quốc doanh chịu áp lực lớn hơn.
Ngày 18/10, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) ban hành Công văn số 9608/NHNN-CSTT, yêu cầu các tổ chức tín dụng giảm tối thiểu 0,5 điểm phần trăm mỗi năm đối với lãi suất tiền gửi niêm yết kỳ hạn từ 6 tháng, đồng thời tập trung hạ lãi suất cho vay 1,5–2 điểm phần trăm mỗi năm.
Cơ quan quản lý cũng cảnh báo các ngân hàng không thực hiện nghiêm chỉ đạo hoặc cạnh tranh không lành mạnh có thể bị xem xét điều chỉnh chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng còn lại của năm 2026 và giao hạn mức thấp hơn trong năm 2027.
Theo phân tích của Công ty Chứng khoán Kỹ thương (TCBS), yêu cầu này tác động đến ngân hàng trên nhiều khía cạnh, từ biên lãi ròng, chi phí vốn đến chất lượng tài sản và dư địa tăng trưởng tín dụng.
NIM toàn ngành có thể giảm nhẹ
Về lãi suất cho vay, TCBS dự báo các ngân hàng sẽ giảm có chọn lọc, tập trung vào hoạt động sản xuất kinh doanh và những lĩnh vực được Chính phủ ưu tiên như khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, giáo dục và công nghiệp văn hóa.
Trên thực tế, nhiều ngân hàng đã triển khai các chương trình ưu đãi với phạm vi và quy mô khác nhau. Sacombank dành khoảng 40.000 tỷ đồng cho doanh nghiệp thuộc các ngành chủ lực, xuất nhập khẩu và FDI, với mức giảm lãi suất tới 2 điểm phần trăm mỗi năm. Vietbank triển khai gói 3.000 tỷ đồng cho doanh nghiệp sản xuất kinh doanh và lĩnh vực ưu tiên, với lãi suất thấp hơn tối thiểu 1,5 điểm phần trăm so với thông thường.
LPBank giảm 1,6–2 điểm phần trăm mỗi năm đối với các khoản vay mới ngắn hạn của cá nhân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ. Trong khi đó, BIDV và Agribank áp dụng mức giảm tới 2 điểm phần trăm mỗi năm cho một số khoản vay thuộc lĩnh vực ưu tiên.
Theo ước tính của TCBS, nếu dư nợ được giảm lãi suất 1,5–2 điểm phần trăm chiếm 3–5% tổng danh mục cho vay, NIM toàn ngành có thể giảm khoảng 0,03–0,07 điểm phần trăm, kéo lợi nhuận trước thuế giảm khoảng 2–4%. Việc hạ lãi suất huy động tối thiểu 0,5 điểm phần trăm mỗi năm có thể bù đắp một phần tác động này.
Tuy nhiên, khả năng giảm chi phí vốn còn phụ thuộc vào diễn biến huy động và nhu cầu tín dụng. Theo số liệu được TCBS dẫn trong báo cáo, tăng trưởng huy động đạt 11,22%, gần mức tăng tín dụng 11,44%. Chênh lệch giữa cho vay và huy động bằng đồng Việt Nam đã thu hẹp từ gần 2 triệu tỷ đồng xuống dưới 1,5 triệu tỷ đồng.
Trong bối cảnh nhu cầu vốn vẫn cao, TCBS cho rằng lãi suất huy động thực tế khó giảm sâu. Vì vậy, mức độ bù đắp từ chi phí vốn có thể khác nhau giữa các ngân hàng, tùy cơ cấu nguồn vốn và danh mục cho vay.
Ngân hàng quốc doanh chịu áp lực lớn hơn
TCBS đánh giá nhóm ngân hàng quốc doanh chịu tác động nhiều hơn do thường đi đầu trong việc thực hiện chủ trương điều hành, trong khi mặt bằng lãi suất cho vay vốn đã thấp và dư địa giảm thêm không lớn.
Ngược lại, các ngân hàng có chi phí vốn cao, phụ thuộc nhiều vào tiền gửi có kỳ hạn với lãi suất cao có thể hưởng lợi tương đối. Khi mặt bằng lãi suất huy động được điều chỉnh đồng loạt, nhóm này có cơ hội giảm chi phí vốn mà ít chịu áp lực mất khách hàng vào tay đối thủ hơn.
Dù vậy, mức độ hưởng lợi thực tế còn phụ thuộc vào khả năng giảm lãi suất đầu vào, tỷ trọng khoản vay thuộc diện ưu đãi và tốc độ điều chỉnh lãi suất cho vay. Việc giảm lãi suất huy động niêm yết cũng không đồng nghĩa chi phí vốn bình quân của ngân hàng giảm ngay với cùng mức độ.
Một số ngân hàng bị hạn chế dư địa tăng trưởng tín dụng
Ngoài lãi suất, chỉ đạo của NHNN còn siết cách tính hạn mức tín dụng đối với nghiệp vụ mua hẳn bộ chứng từ theo thư tín dụng (L/C) do chính ngân hàng phát hành.
Theo phân tích của TCBS, nghiệp vụ mua hẳn bộ chứng từ L/C miễn truy đòi hiện không được tính vào dư nợ tín dụng thông thường. Tuy nhiên, phần số dư phát sinh trong năm 2026 sẽ bị trừ vào hạn mức tín dụng của năm.
Quy định này có thể làm giảm dư địa tăng trưởng tín dụng của những ngân hàng có quy mô nghiệp vụ lớn. TCBS cho biết SHB có số dư liên quan lớn nhất, đạt khoảng 75.500 tỷ đồng, tương đương 11,4% dư nợ; phần tăng thêm trong 6 tháng tương đương 2,3% dư nợ. Tại MSB và TPBank, phần tăng thêm lần lượt chiếm khoảng 3,3% và 2,4% dư nợ.
Với HDBank và MB, mức tác động được TCBS ước tính tương đương khoảng 0,7–1,4% dư nợ. Trong khi đó, Techcombank đã giảm số dư nghiệp vụ này.
Bên cạnh đó, NHNN yêu cầu các tổ chức tín dụng hướng dòng vốn vào sản xuất kinh doanh và lĩnh vực ưu tiên, không hạ chuẩn cho vay, kiểm soát việc sử dụng vốn ngắn hạn để cho vay trung và dài hạn. Cơ quan quản lý cũng tăng cường giám sát tín dụng bất động sản, các khoản vay góp vốn, mua cổ phần chưa niêm yết và những dự án chưa đủ điều kiện kinh doanh.
Áp lực dự phòng và chất lượng tài sản
Theo TCBS, yêu cầu nâng cao chất lượng tài sản và phản ánh lợi nhuận thực chất cũng có thể tạo thêm áp lực lên kết quả kinh doanh của một số ngân hàng.
NHNN yêu cầu các tổ chức tín dụng định giá tài sản bảo đảm sát thị trường, theo dõi chặt nợ nhóm 2 và nợ cơ cấu lại, nhất là tại những ngân hàng có nợ xấu tăng nhanh. Các ngân hàng cũng phải thực hiện thoái lãi dự thu đúng quy định, nâng mức bao phủ nợ xấu và kiểm soát việc chia cổ tức.
TCBS nhận định việc thoái lãi dự thu có thể làm giảm thu nhập lãi hoặc tăng chi phí tại một số ngân hàng. Trong khi đó, yêu cầu nâng tỷ lệ bao phủ nợ xấu và định giá lại tài sản bảo đảm có thể khiến chi phí dự phòng tăng, ảnh hưởng đến lợi nhuận. Việc kiểm soát cổ tức tiền mặt cũng có thể hạn chế khả năng phân phối lợi nhuận của các tổ chức tín dụng.
Như vậy, tác động từ chỉ đạo giảm lãi suất không chỉ nằm ở NIM mà còn phụ thuộc vào cơ cấu nguồn vốn, dư địa tín dụng và chất lượng tài sản của từng ngân hàng. Những tổ chức có chi phí vốn cao có thể có thêm dư địa cải thiện đầu vào, trong khi ngân hàng phải giảm lãi suất cho vay mạnh hơn hoặc có bộ đệm dự phòng mỏng có thể chịu áp lực lớn hơn lên lợi nhuận.
My My
