Margin lập đỉnh, thanh khoản giảm 20%: Điểm gãy thị trường đang hình thành

Dư nợ margin toàn thị trường đang ở mức cao nhất lịch sử, trong khi giá trị giao dịch bình quân phiên đã giảm rõ rệt so với giai đoạn cao điểm đầu quý. Theo ước tính từ các công ty chứng khoán, dư nợ margin hiện tương đương khoảng 4–4,5% vốn hóa thị trường, vượt đỉnh cũ năm 2021, nhưng thanh khoản lại giảm 15–20% so với tháng 3. Sự lệch pha này cho thấy thị trường đang vận hành với mức đòn bẩy cao hơn, nhưng dòng tiền thực lại yếu đi.

Theo ông Bùi Văn Huy, Phó Giám đốc FIDT, margin chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm dòng tiền mới. Trong bối cảnh hiện tại, khi giá trị giao dịch sụt giảm nhưng dư nợ vẫn tăng, thị trường thực chất đang “ứng trước” sức mua tương lai. Điều này khiến cấu trúc tăng giá trở nên phụ thuộc vào đòn bẩy, thay vì dòng tiền tự nhiên.

Dữ liệu giao dịch tháng 4 cho thấy VN-Index vẫn giữ được vùng điểm cao, nhưng độ rộng thị trường suy yếu rõ rệt. Nhiều phiên ghi nhận số mã giảm chiếm 60–70% tổng số cổ phiếu, trong khi chỉ số vẫn tăng nhờ một số mã vốn hóa lớn. Hiện tượng “xanh vỏ đỏ lòng” không còn mang tính ngắn hạn, mà đang lặp lại với tần suất dày hơn.

Áp lực càng rõ khi thanh khoản suy giảm trong lúc định giá không còn rẻ. P/E của VN-Index hiện dao động quanh 13–14 lần, cao hơn mức trung bình của giai đoạn đáy 2022–2023, trong khi tăng trưởng lợi nhuận quý I không đủ mạnh để tạo dư địa mở rộng định giá. Điều này đồng nghĩa với việc dòng tiền mới trở nên thận trọng hơn, thay vì tiếp tục đẩy giá.

Một yếu tố khác làm gia tăng rủi ro là cấu trúc dẫn dắt lệch. Trong tháng 4, phần lớn mức tăng của chỉ số đến từ nhóm cổ phiếu thuộc hệ sinh thái Vingroup, trong khi nhiều nhóm ngành khác như midcap và penny giảm giá. Khi chỉ số phụ thuộc vào một số ít cổ phiếu, chỉ cần nhóm này điều chỉnh 5–7% cũng có thể kéo VN-Index giảm mạnh hơn kỳ vọng.

Ông Bùi Văn Huy cảnh báo, trong điều kiện margin cao, thị trường trở nên nhạy cảm hơn với các nhịp điều chỉnh nhỏ. Chỉ cần một cú giảm 3–5% ở diện rộng, áp lực bán giải chấp có thể xuất hiện, tạo hiệu ứng lan tỏa. Khi đó, biên độ giảm không còn tuyến tính mà có thể mở rộng nhanh do lực bán bị khuếch đại.

Ở góc độ vĩ mô, giá dầu Brent duy trì trên 100 USD/thùng đang tạo áp lực lên lạm phát, với dự báo CPI năm 2026 có thể dao động 4–4,5%. Điều này khiến dư địa giảm lãi suất bị thu hẹp, trong khi lãi suất cho vay khó giảm nhanh. Khi chi phí vốn không hạ đáng kể, dòng tiền đầu cơ vào chứng khoán cũng khó tăng mạnh trở lại.

Trong kịch bản cơ sở, thị trường có thể tiếp tục đi ngang trong ngắn hạn. Tuy nhiên, trạng thái này phụ thuộc vào việc thanh khoản không suy giảm thêm và nhóm cổ phiếu trụ giữ được vai trò nâng đỡ. Nếu một trong hai yếu tố này bị phá vỡ, áp lực từ margin kỷ lục có thể nhanh chóng chuyển hóa thành một nhịp điều chỉnh mạnh, với biên độ lớn hơn so với các nhịp rung lắc thông thường.