Chuyên gia cảnh báo: Chu kỳ 2 sóng giảm mỗi năm, dấu hiệu đã xuất hiện

Thị trường chứng khoán bước vào cuối tháng 4 với trạng thái giằng co, VN-Index duy trì vùng điểm cao nhưng hiệu quả đầu tư suy giảm rõ rệt. Theo ông Bùi Văn Huy, Phó Giám đốc FIDT, đây là dạng vận động thường xuất hiện trước các nhịp điều chỉnh lớn, khi “những động lực lớn nhất đã đi qua nhưng chỉ số không còn phản ứng tích cực”.

Áp lực bên ngoài không còn mang tính đột biến, nhưng lại tạo nền rủi ro kéo dài. Giá dầu Brent vượt 105 USD/thùng trong bối cảnh căng thẳng tại eo biển Hormuz khiến mặt bằng chi phí toàn cầu bị đẩy lên. Theo ước tính, nếu giá dầu duy trì quanh 100 USD/thùng, lạm phát Việt Nam năm 2026 có thể dao động 4–4,5%, tiệm cận trần mục tiêu. Điều này đồng nghĩa dư địa nới lỏng tiền tệ gần như bị thu hẹp. Lãi suất huy động thực tế chỉ giảm nhẹ, trong khi lãi suất cho vay được dự báo phải đến cuối năm mới có thể hạ nhiệt rõ rệt, tạo áp lực trực tiếp lên định giá tài sản rủi ro.

Trong nước, một nghịch lý đang hình thành: chỉ số giữ được độ cao, nhưng dòng tiền lại suy yếu. Thanh khoản thị trường giảm so với giai đoạn cao điểm đầu quý, trong khi dư nợ margin đã lên mức kỷ lục. Sự lệch pha này khiến cấu trúc thị trường trở nên mong manh hơn. Lịch sử cho thấy, những giai đoạn margin cao đi kèm thanh khoản suy giảm thường kết thúc bằng các nhịp giảm mạnh mang tính giải chấp.

Diễn biến “xanh vỏ đỏ lòng” xuất hiện với tần suất dày đặc hơn. Trong nhiều phiên, VN-Index tăng điểm nhưng số mã giảm áp đảo, phản ánh sự phụ thuộc ngày càng lớn vào một nhóm cổ phiếu trụ. Thực tế, phần lớn mức tăng của chỉ số trong tháng 4 đến từ nhóm Vingroup, trong khi phần còn lại của thị trường không tạo được nền tảng lan tỏa. Khi một chỉ số được nâng đỡ bởi số ít cổ phiếu, độ tin cậy của xu hướng sẽ suy giảm tương ứng.

Ông Bùi Văn Huy nhấn mạnh, thị trường chứng khoán theo chu kỳ thường có hai nhịp tăng và hai nhịp giảm lớn mỗi năm. Trong bối cảnh hiện tại, khi định giá không còn rẻ, động lực đã phản ánh, và dòng tiền yếu đi, xác suất xuất hiện một sóng giảm mới đang tăng lên đáng kể.

Rủi ro không nằm ở một cú sốc cụ thể, mà ở tổ hợp các yếu tố đang hội tụ: giá dầu neo cao, lãi suất khó giảm sâu, margin đạt đỉnh, và độ rộng thị trường suy yếu. Chỉ cần một biến số bất lợi – từ bên ngoài hoặc nội tại – cũng có thể kích hoạt phản ứng dây chuyền.

Một điểm đáng lưu ý khác là tâm lý nhà đầu tư cá nhân. Khi chỉ số tăng nhưng tài khoản không tăng, niềm tin sẽ suy giảm. Đây là yếu tố thường bị đánh giá thấp, nhưng lại có tác động trực tiếp đến hành vi dòng tiền ngắn hạn. Khi niềm tin bị bào mòn, áp lực bán có thể xuất hiện nhanh và đồng loạt hơn dự kiến.

Trong kịch bản cơ sở, thị trường có thể tiếp tục duy trì trạng thái đi ngang trong ngắn hạn. Tuy nhiên, trạng thái này chỉ bền vững nếu hai điều kiện được giữ vững: dòng tiền không suy yếu thêm và nhóm cổ phiếu trụ không đảo chiều. Nếu một trong hai điều kiện bị phá vỡ, vùng cân bằng hiện tại nhiều khả năng sẽ không còn được duy trì.

Quan sát dòng tiền, hiện chưa xuất hiện nhóm ngành đủ sức dẫn dắt diện rộng. Ngân hàng, tiêu dùng và đầu tư công vẫn là các nhóm có nền tảng cơ bản, nhưng chưa thu hút được dòng tiền mạnh để tạo xu hướng mới. Trong khi đó, việc phụ thuộc vào một nhóm cổ phiếu đơn lẻ để duy trì chỉ số là trạng thái không thể kéo dài.

Thị trường không thiếu cơ hội, nhưng cơ hội đang đi kèm với điều kiện chặt chẽ hơn. Khi định giá không còn rẻ và rủi ro vĩ mô chưa được giải tỏa, chiến lược phù hợp có thể không phải là theo đuổi nhịp tăng, mà là chờ đợi những nhịp điều chỉnh đủ sâu để tái định vị.

Kịch bản cũ không nhất thiết lặp lại theo cùng một cách, nhưng các dấu hiệu quen thuộc đang xuất hiện. Và trong thị trường tài chính, điều đáng lưu ý không phải là những gì bất ngờ, mà là những gì lặp lại đúng lúc nhà đầu tư mất cảnh giác.