Chuyên gia chỉ ra chỉ báo quyết định xu hướng thị trường chứng khoán

Trong bối cảnh thị trường bước vào giai đoạn bản lề của năm 2026, câu hỏi không còn nằm ở việc xu hướng đã đảo chiều hay chưa, mà là tín hiệu nào đủ độ tin cậy để dẫn dắt kỳ vọng. Với nhiều chuyên gia tại chương trình Dinsights do VNDirect tổ chức, câu trả lời không nằm ở giá cổ phiếu, mà ở lãi suất.

Quý 2/2026 được xem là giai đoạn các biến số vĩ mô dần “lộ hình”, từ giá dầu, lạm phát cho tới chính sách tiền tệ. Trong đó, lãi suất đang đóng vai trò trung tâm khi vừa phản ánh trạng thái thanh khoản, vừa chi phối chi phí vốn của toàn bộ nền kinh tế. Việc xác định liệu lãi suất đã tạo đỉnh hay chưa vì thế trở thành điểm neo quan trọng cho mọi dự báo thị trường.

Dữ liệu từ cuối năm 2025 cho thấy mặt bằng lãi suất huy động đã tăng khoảng 2–2,5 điểm phần trăm, phản ánh áp lực thanh khoản tích tụ trong hệ thống ngân hàng. Khi tăng trưởng tín dụng liên tục vượt tốc độ huy động, tỷ lệ cho vay trên huy động bị kéo căng, buộc các ngân hàng phải điều chỉnh lãi suất để cân đối nguồn vốn – một diễn biến mang tính chu kỳ hơn là đột biến.

Ở chiều khác, khả năng bổ sung thanh khoản qua kênh ngoại hối không còn dồi dào như trước, khiến lượng tiền thực sự lưu thông thấp hơn con số tăng trưởng tín dụng danh nghĩa. Khi dòng tiền không được “bơm thêm” từ bên ngoài, áp lực nội tại buộc lãi suất phải duy trì ở vùng cao lâu hơn kỳ vọng.

Yếu tố địa chính trị cũng góp phần làm gián đoạn quỹ đạo điều chỉnh. Căng thẳng liên quan tới Iran trong đầu năm 2026 đã tạo ra cú sốc ngoại sinh, đẩy áp lực lên tỷ giá và lạm phát, qua đó thu hẹp dư địa nới lỏng chính sách. Trong bối cảnh phải đồng thời ổn định vĩ mô và hỗ trợ tăng trưởng, lãi suất khó có thể giảm nhanh theo kỳ vọng thị trường.

Dù vậy, phần lớn chuyên gia cho rằng mặt bằng lãi suất hiện đã tiệm cận vùng đỉnh nếu không xuất hiện cú sốc mới. Kịch bản nhiều khả năng là trạng thái đi ngang trong ngắn hạn, trước khi có thể hạ nhiệt từ quý 3 nếu các điều kiện bên ngoài trở nên thuận lợi hơn. Đây là điểm mà thị trường bắt đầu chuyển từ “quan sát” sang “định vị lại kỳ vọng”.

Điểm đáng chú ý nằm ở vai trò của lãi suất như một chỉ báo dẫn đường. Theo các chuyên gia VNDirect, xu hướng lãi suất thường diễn biến mượt và rõ ràng hơn so với biến động của thị trường cổ phiếu. Thay vì cố gắng xác định đáy thị trường – một nhiệm vụ nhiều nhiễu – việc chờ lãi suất xác nhận xu hướng đi xuống có thể mang lại tín hiệu đáng tin cậy hơn.

Trong khi đó, sự dịch chuyển của dòng tiền đang phản ánh rõ trạng thái “chờ đợi”. Với lợi suất trái phiếu doanh nghiệp dao động quanh 9–10%/năm, kênh thu nhập cố định đang trở nên hấp dẫn hơn tương đối so với cổ phiếu, đặc biệt trong bối cảnh rủi ro vĩ mô chưa hoàn toàn được giải tỏa. Tuy nhiên, thị trường trái phiếu vẫn đang trong quá trình điều chỉnh kỳ vọng, khi cả nhà phát hành và nhà đầu tư chưa hoàn toàn thích nghi với mặt bằng lãi suất mới.

Chiến lược được ưu tiên trong giai đoạn này vì thế nghiêng về tính linh hoạt. Kỳ hạn ngắn 3–6 tháng giúp nhà đầu tư tránh bị “khóa” vào mức lợi suất cố định trong khi xu hướng lãi suất chưa rõ ràng, đồng thời duy trì khả năng tái phân bổ khi điều kiện thay đổi. Đây là cách tiếp cận mang tính phòng thủ, nhưng không thụ động.

Ở cấp độ tổng thể, mối liên hệ giữa lãi suất, giá dầu và thị trường tài sản ngày càng trở nên rõ nét. Nếu giá dầu có thể quay về vùng 70–80 USD/thùng, áp lực lên lạm phát và tỷ giá sẽ giảm, từ đó mở ra dư địa cho chính sách tiền tệ nới lỏng hơn. Ngược lại, nếu biến động năng lượng kéo dài, quá trình hạ nhiệt của lãi suất có thể bị trì hoãn, kéo theo sự chậm lại của dòng tiền vào các tài sản rủi ro.

Trong kịch bản cơ sở, thị trường chứng khoán chưa bước vào một chu kỳ tăng trưởng rõ ràng, nhưng cũng không còn ở trạng thái dễ tổn thương như trước. Vấn đề không nằm ở việc “bắt đáy”, mà ở việc nhận diện đúng thời điểm dòng tiền bắt đầu xoay trục – và lãi suất, một lần nữa, có thể là tín hiệu đến sớm hơn phần còn lại của thị trường.