Vì sao ngay cả những "bom tấn" IPO cũng không còn dễ bán hết?

Những thương vụ lớn vẫn chưa tạo được "cơn sốt"

Sau nhiều năm trầm lắng, thị trường chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) tại Việt Nam bắt đầu sôi động trở lại từ nửa cuối năm 2025. Ba thương vụ của TCBS, VPS và VPBankS đã huy động gần 36.000 tỷ đồng, góp phần khơi dậy kỳ vọng về một chu kỳ IPO mới trong bối cảnh thanh khoản thị trường liên tục cải thiện và câu chuyện nâng hạng chứng khoán được nhắc đến nhiều hơn.

Bước sang năm 2026, giới đầu tư kỳ vọng làn sóng IPO sẽ tăng tốc với sự xuất hiện của nhiều doanh nghiệp quy mô lớn. Tuy nhiên, thực tế sau hơn nửa đầu năm cho thấy diễn biến không thực sự sôi động như dự báo.

Từ đầu năm đến nay, thị trường chỉ ghi nhận ba thương vụ IPO gồm Điện Máy Xanh (DMX), Nông nghiệp Hòa Phát (HPA) và Chứng khoán LPBank (LPBS), với tổng giá trị huy động khoảng 18.800 tỷ đồng. Quy mô này chưa bằng một nửa lượng vốn huy động của năm 2025 và vẫn thấp hơn đáng kể so với giai đoạn sôi động 2017-2018.

Trong số các thương vụ trên, IPO của Điện Máy Xanh được xem là tâm điểm của thị trường. Với vị thế dẫn đầu ngành bán lẻ điện máy, tốc độ tăng trưởng lợi nhuận tích cực, chiến lược mở rộng sang Indonesia thông qua EraBlue và sự hậu thuẫn từ công ty mẹ là CTCP Đầu tư Thế Giới Di Động (mã chứng khoán: MWG), nhiều tổ chức từng kỳ vọng đây sẽ trở thành một trong những thương vụ IPO lớn nhất nhiều năm qua.

Tuy nhiên, kết quả cuối cùng chưa hoàn toàn như kỳ vọng khi doanh nghiệp chỉ phân phối thành công khoảng 93% lượng cổ phần chào bán, huy động hơn 13.300 tỷ đồng, thấp hơn mức tối đa dự kiến. Dù vẫn thu hút gần 60 quỹ đầu tư cùng nhiều tổ chức trong và ngoài nước, diễn biến này cho thấy thị trường không còn sẵn sàng hấp thụ toàn bộ nguồn cung chỉ vì quy mô hay tên tuổi doanh nghiệp.

Dòng tiền ngày càng thận trọng và chọn lọc

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, sức hút của IPO suy giảm đến từ nhiều yếu tố, trong đó đáng chú ý nhất là sự thay đổi trong hành vi của dòng tiền.

Sau giai đoạn VN-Index tăng mạnh, nhà đầu tư có nhiều lựa chọn hơn ở nhóm cổ phiếu đã niêm yết với thanh khoản cao, thông tin minh bạch và khả năng giao dịch ngay. Trong khi đó, tham gia IPO đồng nghĩa với việc phải chờ cổ phiếu hoàn tất quá trình niêm yết, đồng thời chấp nhận rủi ro về diễn biến thị trường và mức định giá ban đầu.

Nếu như trước đây nhiều nhà đầu tư coi IPO là cơ hội gần như chắc chắn mang lại lợi nhuận, thì hiện nay các quỹ đầu tư và tổ chức tài chính đã thận trọng hơn. Họ đánh giá kỹ triển vọng tăng trưởng, hiệu quả kinh doanh, mức định giá cũng như khả năng sinh lời sau niêm yết trước khi quyết định giải ngân.

Bên cạnh đó, không ít thương vụ IPO trong năm 2025 dù huy động vốn thành công nhưng diễn biến giá cổ phiếu sau khi lên sàn chưa đáp ứng kỳ vọng, khiến tâm lý nhà đầu tư trở nên dè dặt hơn với các đợt phát hành mới.

Một yếu tố khác là thanh khoản trên thị trường chứng khoán đã giảm đáng kể so với giai đoạn sôi động nhất. Sau khi đạt gần 47.000 tỷ đồng mỗi phiên trên HoSE vào tháng 8/2025, giá trị giao dịch bình quân đến giữa năm 2026 chỉ còn khoảng 13.000-14.000 tỷ đồng mỗi phiên.

Thanh khoản suy giảm cho thấy dòng tiền không còn mở rộng như trước mà chủ yếu luân chuyển giữa các nhóm cổ phiếu đang niêm yết. Muốn tham gia một thương vụ IPO lớn, nhiều tổ chức phải cơ cấu danh mục hoặc bán bớt cổ phiếu đang nắm giữ để tạo nguồn vốn. Điều này khiến mỗi đợt IPO phải cạnh tranh trực tiếp với hàng nghìn cổ phiếu đang giao dịch trên thị trường.

IPO vẫn còn dư địa nhưng sẽ là cuộc chơi của doanh nghiệp chất lượng

Đầu năm 2026, thị trường từng kỳ vọng nhiều doanh nghiệp lớn như Highlands Coffee, CP Vietnam, Chứng khoán HD, Kafi Securities hay Bảo tín Mạnh Hải sẽ triển khai IPO. Tuy nhiên, nhiều kế hoạch vẫn đang trong quá trình chuẩn bị hoặc tiếp tục lùi thời điểm thực hiện.

Trong khi đó, những cái tên được nhà đầu tư chờ đợi nhiều năm như Golden Gate, Long Châu, The CrownX, Bách Hóa Xanh, THACO, Viettel IDC cùng nhiều doanh nghiệp công nghệ vẫn chưa xuất hiện, khiến nguồn cung IPO chưa tạo được sức lan tỏa mạnh.

So với giai đoạn 2017-2018, làn sóng IPO hiện nay cũng có sự khác biệt đáng kể. Nếu trước đây động lực chính đến từ quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn, thì chu kỳ hiện tại chủ yếu dựa vào doanh nghiệp tư nhân, các thương vụ tái cấu trúc tập đoàn, tách công ty con hoặc phát hành của các công ty chứng khoán. Điều này giúp thị trường đa dạng hơn nhưng quy mô từng thương vụ không còn quá lớn.

Dù vậy, nhiều tổ chức nghiên cứu vẫn đánh giá triển vọng trung và dài hạn của thị trường IPO là tích cực. Theo SSI Research, danh mục doanh nghiệp chuẩn bị IPO đang mở rộng sang nhiều lĩnh vực như bán lẻ, tiêu dùng, hạ tầng, nông nghiệp và dịch vụ tài chính, góp phần bổ sung thêm hàng hóa chất lượng cho thị trường chứng khoán.

Cùng với quá trình nâng hạng thị trường, việc gia tăng nguồn cung cổ phiếu chất lượng, cải thiện thanh khoản và nâng cao khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng cho hoạt động IPO trong những năm tới. Tuy nhiên, thay vì một làn sóng phát hành ồ ạt như gần một thập kỷ trước, giai đoạn sắp tới nhiều khả năng sẽ là cuộc cạnh tranh về chất lượng, nơi mỗi doanh nghiệp phải chứng minh được hiệu quả hoạt động và sức hấp dẫn của mình để thu hút dòng vốn.