Thâm hụt thương mại tăng vọt, vì sao chứng khoán vẫn bình thản?

Việt Nam ghi nhận nhập siêu 13,8 tỷ USD trong 5 tháng đầu năm 2026, mức cao nhất trong nhiều năm trở lại đây. Tuy nhiên, trái với những lo ngại thường thấy về áp lực tỷ giá hay cán cân thanh toán, thị trường tiền tệ và chứng khoán đến nay vẫn phản ứng tương đối bình tĩnh.

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, hai nhóm hàng đóng góp lớn nhất vào mức nhập siêu là dầu thô và điện tử, máy tính cùng linh kiện. Trong đó, riêng mặt hàng dầu thô ghi nhận nhập siêu hơn 3 tỷ USD do tác động từ căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông khiến giá năng lượng tăng cao. Đáng chú ý hơn, nhóm điện tử, máy tính và linh kiện ghi nhận mức nhập siêu lên tới hơn 29 tỷ USD.

Xét theo thị trường, phần lớn mức nhập siêu đến từ Trung Quốc và Hàn Quốc, trong khi Việt Nam vẫn duy trì xuất siêu lớn sang Mỹ và Liên minh châu Âu (EU). Đặc biệt, nhập khẩu từ Hàn Quốc tăng tới 44,5% so với cùng kỳ và được xem là yếu tố chính kéo cán cân thương mại chuyển sang trạng thái âm.

Dữ liệu Bloomberg cho thấy riêng trong tháng 5/2026, Hàn Quốc xuất khẩu sang Việt Nam khoảng 8,45 tỷ USD hàng hóa, trong đó nhóm công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) chiếm tới 5,33 tỷ USD. Riêng chất bán dẫn đạt 4,28 tỷ USD, tương đương hơn một nửa tổng kim ngạch xuất khẩu của Hàn Quốc sang Việt Nam trong tháng.

Xu hướng này ngày càng rõ nét trong vài năm gần đây. Nếu như vào tháng 6/2021, chất bán dẫn chỉ chiếm khoảng 21% kim ngạch xuất khẩu của Hàn Quốc sang Việt Nam thì đến tháng 5/2026, tỷ trọng này đã vượt 50%. Giá trị xuất khẩu chất bán dẫn sang Việt Nam cũng tăng tới 146% so với cùng kỳ năm trước.

Theo Chứng khoán BIDV (BSC), điều này cho thấy phần lớn hàng hóa nhập khẩu từ Hàn Quốc là nguyên liệu và linh kiện phục vụ sản xuất, thay vì hàng tiêu dùng cuối cùng. Nói cách khác, nhiều doanh nghiệp đang chủ động tích trữ nguyên vật liệu để chuẩn bị cho chu kỳ xuất khẩu điện tử vào cuối năm.

Đây cũng là lý do khiến giới phân tích chưa quá lo ngại về mức nhập siêu hiện tại. Thay vì phản ánh sự suy yếu của nền kinh tế, cán cân thương mại âm phần nào cho thấy hoạt động sản xuất đang được mở rộng, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ cao.

Ông Michael Kokalari, Giám đốc Phân tích Kinh tế vĩ mô và Nghiên cứu thị trường của VinaCapital, cho rằng phần lớn mức thâm hụt thương mại hiện nay xuất phát từ việc gia tăng nhập khẩu nguyên vật liệu và tư liệu sản xuất phục vụ các dự án công nghệ cao.

Theo ông Michael Kokalari, nhiều doanh nghiệp FDI đang đẩy mạnh nhập khẩu máy móc, thiết bị và dây chuyền sản xuất để phục vụ việc sản xuất các linh kiện có độ chính xác cao trong tương lai. Điều này tạo ra một hiện tượng kinh tế được gọi là "đường cong J".

Theo lý thuyết này, cán cân thương mại thường xấu đi trong giai đoạn đầu khi nền kinh tế gia tăng nhập khẩu máy móc, thiết bị và nguyên vật liệu. Tuy nhiên, khi các khoản đầu tư này đi vào hoạt động, năng lực sản xuất và xuất khẩu sẽ tăng lên, giúp cán cân thương mại cải thiện trở lại trong các giai đoạn sau.

Khác với các linh kiện điện tử có thể được đưa vào sản xuất và xuất khẩu chỉ sau vài tháng, các máy móc và thiết bị công nghệ cao thường cần thời gian dài hơn để hoàn vốn. Vì vậy, tác động tích cực của làn sóng đầu tư hiện nay có thể chưa phản ánh ngay trong dữ liệu thương mại ngắn hạn.

Bên cạnh đó, yếu tố năng lượng cũng góp phần làm gia tăng nhập siêu. Theo VinaCapital, chiến sự tại Trung Đông đã khiến giá dầu và đồng Nhân dân tệ tăng mạnh, qua đó làm gia tăng chi phí nhập khẩu của Việt Nam. Riêng tác động từ yếu tố này được ước tính đã khiến thâm hụt thương mại tăng thêm hơn 2 điểm phần trăm GDP.

Dù vậy, cả BSC và VinaCapital đều cho rằng bức tranh hiện tại chưa phải tín hiệu đáng lo ngại. BSC kỳ vọng mức nhập siêu sẽ dần thu hẹp trong những tháng cuối năm khi hoạt động xuất khẩu điện tử tăng tốc. Trong khi đó, VinaCapital đánh giá phần lớn mức thâm hụt hiện nay phản ánh quá trình mở rộng năng lực sản xuất của khu vực FDI và sự chuẩn bị cho chu kỳ xuất khẩu mới.

Nói cách khác, thị trường đang nhìn nhận khoản nhập siêu 13,8 tỷ USD không đơn thuần là sự mất cân đối thương mại, mà là chi phí đầu vào cho một vòng tăng trưởng mới của hoạt động sản xuất và xuất khẩu trong tương lai.