Nhập siêu 13,8 tỷ USD, Bộ Tài chính nói gì?

Trong 5 tháng đầu năm 2026, Việt Nam ghi nhận tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 445,12 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, tốc độ nhập khẩu tăng 30,8%, cao hơn đáng kể mức tăng 19,5% của xuất khẩu, khiến cán cân thương mại chuyển sang nhập siêu khoảng 13,8 tỷ USD.

Nếu chỉ nhìn vào con số nhập siêu, đây có thể được xem là tín hiệu kém tích cực. Nhưng Bộ Tài chính cho rằng điều quan trọng nằm ở cơ cấu hàng hóa được nhập khẩu. Tại Họp báo thường kỳ quý II/2026, đại diện Cục Thống kê cho biết nhóm máy móc, thiết bị, linh kiện và nguyên vật liệu hiện chiếm khoảng 94% tổng kim ngạch nhập khẩu. Đây đều là những mặt hàng phục vụ đầu tư và sản xuất, thay vì tiêu dùng cuối cùng.

Nói cách khác, phần lớn lượng hàng hóa đang đi vào các nhà máy, công trình và dây chuyền sản xuất thay vì đi thẳng ra thị trường tiêu dùng. Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi, việc tổng kim ngạch xuất nhập khẩu tăng mạnh phản ánh mức độ kết nối ngày càng sâu của nền kinh tế Việt Nam với thương mại toàn cầu. Trong bối cảnh doanh nghiệp đang mở rộng sản xuất, nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu và thiết bị cũng gia tăng tương ứng.

Một trong những yếu tố kéo nhập khẩu tăng mạnh là xăng dầu. Theo Bộ Tài chính, riêng nhóm mặt hàng này đã ghi nhận mức nhập siêu trên 7 tỷ USD do nhu cầu năng lượng của nền kinh tế tăng lên. Điều này phản ánh hoạt động sản xuất, vận tải và tiêu dùng đang mở rộng cùng với đà phục hồi của nền kinh tế.

Bên cạnh đó là nhóm máy móc, thiết bị và linh kiện. Đây là nhóm hàng thường xuất hiện ở giai đoạn đầu của một chu kỳ đầu tư mới. Khi doanh nghiệp kỳ vọng đơn hàng tăng lên hoặc muốn mở rộng công suất, việc đầu tiên thường làm là nhập thêm máy móc, nguyên liệu và thiết bị sản xuất.

Vì vậy, không ít chuyên gia coi nhập khẩu tư liệu sản xuất là chỉ báo sớm cho hoạt động kinh tế trong các quý tiếp theo. Ở góc độ này, con số nhập siêu 13,8 tỷ USD có thể mang một ý nghĩa khác. Nó cho thấy khu vực sản xuất vẫn đang chuẩn bị nguồn lực cho giai đoạn tăng trưởng tiếp theo, thay vì thu hẹp hoạt động do lo ngại nhu cầu suy yếu.

Tất nhiên, kỳ vọng đó chỉ trở thành hiện thực nếu hàng hóa được chuyển hóa thành sản lượng và đơn hàng xuất khẩu trong tương lai.

Đây cũng là lý do Bộ Tài chính đặc biệt nhấn mạnh đến các yếu tố bên ngoài. Theo ông Nguyễn Đức Chi, nếu các điều kiện thương mại thuận lợi hơn, đặc biệt là các thỏa thuận liên quan đến thuế và thương mại với Hoa Kỳ cùng các đối tác lớn được cải thiện, doanh nghiệp sẽ có điều kiện khai thác hiệu quả lượng máy móc và nguyên vật liệu đã nhập khẩu.

Khi đó, phần nhập siêu hiện nay có thể trở thành nền tảng cho tăng trưởng xuất khẩu trong những tháng cuối năm. Bộ Tài chính cho biết có cơ sở để kỳ vọng kim ngạch xuất khẩu sẽ tăng tốc trong nửa cuối năm 2026, qua đó từng bước cân bằng cán cân thương mại và hướng tới xuất siêu trở lại.

Nhìn từ góc độ dòng tiền, câu chuyện đáng chú ý có lẽ không nằm ở con số nhập siêu 13,8 tỷ USD. Điều quan trọng hơn là nền kinh tế đang nhập khẩu những gì. Và khi phần lớn dòng tiền đang chảy vào máy móc, thiết bị và nguyên vật liệu sản xuất, Bộ Tài chính dường như đang coi đây là sự chuẩn bị cho tăng trưởng, thay vì một dấu hiệu suy yếu của nền kinh tế.