Việt Nam nhập siêu hơn 15 tỷ USD: Ngoại tệ đang chảy vào đâu?

Sau nhiều năm liên tục duy trì trạng thái xuất siêu, cán cân thương mại hàng hóa của Việt Nam đã chuyển sang nhập siêu 15,36 tỷ USD tính đến ngày 7/6/2026. Con số này ngay lập tức thu hút sự chú ý của thị trường bởi xuất siêu từ lâu đã trở thành một trong những điểm sáng của nền kinh tế Việt Nam.

Tuy nhiên, nếu nhìn sâu vào cơ cấu nhập khẩu, mức nhập siêu hiện nay lại phản ánh một câu chuyện khác. Theo ông Ngô Như An, Phó Trưởng ban Công nghệ thông tin và Thống kê hải quan, Cục Hải quan, nguyên nhân chính đến từ sự gia tăng mạnh của một số nhóm hàng nhập khẩu chủ lực, đặc biệt là máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện.

Trong quý I/2026, nhóm hàng này ghi nhận mức nhập siêu 3,65 tỷ USD. Chỉ sau hai tháng tiếp theo, con số đã tăng vọt lên 13,81 tỷ USD. Riêng trong tháng 5, nhóm điện tử nhập siêu tới 7,98 tỷ USD, đưa tổng kim ngạch nhập khẩu sau 5 tháng lên khoảng 32 tỷ USD, tăng tới 80,5% so với cùng kỳ năm trước.

Diễn biến này phản ánh vai trò ngày càng lớn của ngành công nghệ trong hoạt động sản xuất và xuất khẩu của Việt Nam. Theo đại diện Cục Hải quan, giá nhiều loại chip bán dẫn, card điện tử và linh kiện công nghệ trên thị trường thế giới đã tăng mạnh trong thời gian qua, có thời điểm tăng gấp 5-7 lần. Điều đó khiến giá trị nhập khẩu tăng nhanh hơn nhiều so với mức tăng về sản lượng.

Bên cạnh nhóm điện tử, dầu thô cũng là một trong những mặt hàng góp phần đáng kể làm gia tăng nhập siêu. Những biến động địa chính trị kéo dài trên thế giới đã đẩy giá năng lượng lên cao, khiến chi phí nhập khẩu dầu của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, tăng mạnh.

Ngoài ra, các nhóm máy móc, thiết bị, ô tô và linh kiện phục vụ sản xuất cũng ghi nhận mức tăng nhập khẩu đáng kể. Theo cơ quan hải quan, nhiều doanh nghiệp đang chủ động nhập khẩu nguyên vật liệu và thiết bị để thực hiện các đơn hàng đã ký kết cũng như chuẩn bị cho kế hoạch mở rộng sản xuất trong thời gian tới. Ở chiều ngược lại, xuất khẩu của khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) tăng chậm hơn cùng kỳ cũng góp phần khiến cán cân thương mại chuyển sang trạng thái nhập siêu.

Dù vậy, điều đáng chú ý là chất lượng của hoạt động nhập khẩu hiện nay có thể quan trọng hơn bản thân con số nhập siêu. Theo bà Đỗ Thị Ngọc, Phó Cục trưởng Cục Thống kê, khoảng 94% kim ngạch nhập khẩu hiện nay là nguyên liệu, nhiên liệu, máy móc và linh kiện phục vụ sản xuất. Điều đó đồng nghĩa phần lớn lượng ngoại tệ đang được sử dụng để bổ sung năng lực sản xuất thay vì phục vụ tiêu dùng.

Nói cách khác, dòng ngoại tệ đang chảy mạnh vào các lĩnh vực sản xuất, công nghệ và công nghiệp chế biến chế tạo. Nếu các nguồn đầu vào này được hấp thụ hiệu quả, chúng có thể trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng công nghiệp và xuất khẩu trong những quý tới. Đây cũng là lý do nhiều chuyên gia không quá bi quan trước diễn biến nhập siêu hiện nay.

Thực tế, áp lực nhập siêu đã có dấu hiệu hạ nhiệt trong những tuần gần đây. Theo số liệu của cơ quan hải quan, trong nửa cuối tháng 5, Việt Nam đã ghi nhận xuất siêu khoảng 0,5 tỷ USD sau giai đoạn nhập siêu mạnh đầu tháng. Dù bước sang đầu tháng 6 cán cân thương mại quay trở lại trạng thái nhập siêu, mức độ đã thấp hơn đáng kể so với trước đó.

Các chuyên gia của Chứng khoán KB Việt Nam (KBSV) cũng cho rằng hoạt động xuất khẩu có thể cải thiện rõ nét hơn từ cuối quý II khi nhiều dự án công nghệ cao mới và các kế hoạch mở rộng công suất bắt đầu đi vào hoạt động. Các nhóm hàng chủ lực như điện tử, máy tính, linh kiện và điện thoại tiếp tục được kỳ vọng sẽ đóng góp lớn cho tăng trưởng xuất khẩu trong phần còn lại của năm.

Theo dự báo của KBSV, xuất khẩu có thể tăng trưởng nhanh hơn nhập khẩu từ quý III, qua đó giúp cán cân thương mại quay trở lại trạng thái thặng dư vào cuối năm 2026, dù mức xuất siêu có thể thấp hơn so với năm trước.

Nhìn từ góc độ đó, mức nhập siêu hơn 15 tỷ USD hiện nay không đơn thuần phản ánh áp lực thương mại trong ngắn hạn. Quan trọng hơn, nó cho thấy doanh nghiệp đang đẩy mạnh nhập khẩu nguyên liệu, linh kiện và thiết bị để chuẩn bị cho một chu kỳ sản xuất mới. Nếu kỳ vọng về sự phục hồi của xuất khẩu trở thành hiện thực trong nửa cuối năm, khoản nhập siêu hiện nay có thể được nhìn nhận như một bước đệm cho tăng trưởng hơn là một tín hiệu đáng lo ngại đối với nền kinh tế.