Nhập siêu tiếp tục nới rộng, lên gần 22 tỷ USD sau 8,5 tháng

Theo số liệu sơ bộ của Cục Hải quan, trong nửa đầu tháng 8, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt 52,33 tỷ USD, giảm 9,5% so với nửa cuối tháng 7. Trong đó, xuất khẩu đạt 25,41 tỷ USD, giảm 12,6%, còn nhập khẩu đạt 26,91 tỷ USD, giảm 6,4%.

Tính đến hết ngày 15/8, tổng kim ngạch xuất khẩu đạt 345,4 tỷ USD, tăng 22,2% so với cùng kỳ năm 2025. Trong khi đó, nhập khẩu đạt 367,3 tỷ USD, tăng tới 34,7%. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 712,72 tỷ USD, tăng 28,3%.

Chênh lệch về tốc độ tăng trưởng giữa hai chiều thương mại khiến cán cân hàng hóa tiếp tục nghiêng về nhập khẩu. Riêng nửa đầu tháng 8, Việt Nam nhập siêu thêm 1,5 tỷ USD, đưa mức thâm hụt lũy kế lên 21,88 tỷ USD.

Đây là mức nhập siêu đáng chú ý trong nhiều năm, nhất là khi Việt Nam thường xuyên duy trì trạng thái xuất siêu trong những năm gần đây. Tuy nhiên, quy mô nhập siêu cần được nhìn cùng cơ cấu hàng hóa, bởi phần lớn mức tăng nhập khẩu hiện nay đến từ các nhóm hàng phục vụ sản xuất và xuất khẩu.

Theo báo cáo cập nhật vĩ mô tháng 7 của Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), nếu loại trừ nhóm điện tử, máy tính và linh kiện, trong 7 tháng đầu năm Việt Nam đạt xuất khẩu 234,358 tỷ USD và nhập khẩu 204,248 tỷ USD, tương ứng xuất siêu hơn 30 tỷ USD.

Điều này cho thấy nhóm điện tử, máy tính và linh kiện đang là yếu tố lớn nhất kéo cán cân thương mại về phía nhập siêu. Nhưng đây cũng là nhóm hàng có đặc điểm khác biệt khi lượng lớn linh kiện, thiết bị nhập khẩu được đưa vào sản xuất rồi tiếp tục phục vụ thị trường xuất khẩu.

VDSC cho rằng không loại trừ khả năng các doanh nghiệp FDI tăng nhập khẩu để dự trữ linh kiện và nguyên vật liệu trong bối cảnh giá RAM, chip trên thị trường thế giới có xu hướng tăng. Bên cạnh đó, bất định từ thương mại toàn cầu khiến doanh nghiệp có động lực xây dựng lượng tồn kho lớn hơn nhằm tránh nguy cơ gián đoạn sản xuất.

Bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam, cũng cho rằng diễn biến nhập khẩu hiện nay gắn với chu kỳ sản xuất. Doanh nghiệp đang nhập khẩu linh kiện, tư liệu sản xuất, máy móc và thiết bị để chuẩn bị cho giai đoạn tăng tốc vào tháng 9 và tháng 10, phục vụ mùa cao điểm cuối năm tại Mỹ và châu Âu.

Ngoài yếu tố chu kỳ, ngành điện tử còn chịu tác động từ làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo. Nhu cầu chip cho AI tăng mạnh khiến nguồn cung chip dành cho các thiết bị điện tử thông thường bị cạnh tranh, qua đó đẩy giá một số linh kiện lên cao và làm tăng giá trị nhập khẩu ngay cả khi sản lượng không tăng tương ứng.

Một động lực khác là xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng theo mô hình “Trung Quốc + 1”. Khi các doanh nghiệp mở rộng năng lực sản xuất tại Việt Nam, nhu cầu nhập khẩu máy móc, thiết bị công nghệ và nguyên vật liệu đầu vào cũng tăng theo. Nhập khẩu vì vậy phản ánh một phần quá trình mở rộng năng lực sản xuất trong nước.

Ở khu vực doanh nghiệp nội địa, nhu cầu nhập khẩu còn được thúc đẩy bởi các dự án đầu tư công và những công trình quy mô lớn. PGS.TS Phạm Thế Anh, Trưởng khoa Kinh tế học, Đại học Kinh tế Quốc dân, cho rằng doanh nghiệp FDI thường có xu hướng xuất siêu, trong khi khu vực trong nước thường nhập siêu.

Điểm đáng chú ý trong năm nay là mức thâm hụt thương mại của khu vực doanh nghiệp nội địa có xu hướng mở rộng do nhu cầu nhập khẩu máy móc và nguyên vật liệu phục vụ các đại dự án, đầu tư công tăng mạnh. Khi giải ngân đầu tư công tăng tốc vào cuối năm, nhu cầu nhập khẩu đầu vào cho các dự án cũng có thể tiếp tục tăng.

Như vậy, nhập siêu gần 22 tỷ USD không hoàn toàn phản ánh sự suy yếu của năng lực xuất khẩu. Ngược lại, một phần đáng kể đang gắn với việc mở rộng sản xuất, đầu tư công và nhu cầu đầu vào của các ngành xuất khẩu chủ lực. Vấn đề quan trọng hơn là mức độ lan tỏa của dòng nhập khẩu này vào khu vực doanh nghiệp trong nước.

Về dài hạn, VDSC cho rằng cải thiện cán cân thương mại không thể chỉ dựa vào các biện pháp ngắn hạn mà cần nâng chất lượng và năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam. Việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu cần đi cùng nâng cao chất lượng sản phẩm tại các thị trường trọng điểm như Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc và ASEAN.

Đồng thời, mối liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước cần được củng cố thông qua chuyển giao công nghệ, phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng tỷ lệ nội địa hóa. Khi doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, giá trị tạo ra từ mỗi đơn vị nhập khẩu đầu vào sẽ được giữ lại nhiều hơn trong nền kinh tế.

Do đó, con số nhập siêu 21,88 tỷ USD cần được đọc cùng cơ cấu nhập khẩu thay vì chỉ nhìn vào quy mô thâm hụt. Nếu dòng nhập khẩu hiện nay thực sự đang đi vào máy móc, linh kiện và nguyên liệu để mở rộng năng lực sản xuất, áp lực lên cán cân thương mại trong ngắn hạn có thể đi cùng một nền tảng xuất khẩu lớn hơn trong những năm tới.