Quốc hội xem xét cơ chế đặc thù cho các đại đô thị lấn biển

Tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất sáng 21/8, Quốc hội thảo luận về định hướng sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 và nghe Tờ trình, báo cáo thẩm tra về cơ chế, chính sách đối với dự án xây dựng khu đô thị lấn biển. Nội dung này dự kiến được tích hợp vào dự thảo Luật Phát triển đô thị.

Việc xây dựng cơ chế riêng được đặt ra trong bối cảnh không gian phát triển tại nhiều đô thị ven biển ngày càng hạn chế, trong khi Việt Nam có hơn 3.260 km bờ biển. Chính phủ cho rằng lấn biển có thể trở thành một nguồn lực mới để mở rộng không gian đô thị, phát triển kinh tế biển và tạo thêm dư địa tăng trưởng.

Tuy nhiên, đô thị lấn biển có đặc thù khác biệt đáng kể so với các dự án phát triển trên đất liền. Quỹ đất được hình thành từ biển kéo theo hàng loạt vấn đề về quy hoạch, xây dựng, vật liệu san lấp, hạ tầng, môi trường và thời gian triển khai, trong khi quy định hiện hành chưa bao quát đầy đủ những đặc thù này.

Theo đề xuất của Chính phủ, một chương gồm 3 điều sẽ được bổ sung vào Luật Phát triển đô thị, tập trung vào các dự án khu đô thị hình thành trên đảo nhân tạo. Cách tiếp cận này nhằm tạo khung pháp lý riêng cho những dự án quy mô lớn thay vì mở rộng cơ chế đặc thù cho toàn bộ hoạt động lấn biển.

Điểm đáng chú ý là cơ chế mới không được định hướng theo hướng chỉ tạo thêm ưu đãi cho nhà đầu tư. Cơ quan thẩm tra yêu cầu tiếp tục rà soát sự tương thích giữa pháp luật về đô thị lấn biển với pháp luật đất đai, biển và hải đảo, đồng thời làm rõ địa vị pháp lý của phần đất được hình thành sau lấn biển.

Yêu cầu kiểm soát cũng được đặt ra với quốc phòng, an ninh, chủ quyền, an toàn hàng hải, môi trường và hệ sinh thái biển. Đây là những yếu tố có thể quyết định tính khả thi của dự án trong dài hạn, nhất là với các khu đô thị có quy mô hàng nghìn ha và thời gian phát triển kéo dài nhiều năm.

Cơ quan thẩm tra đồng thời lưu ý dự thảo hiện tập trung khá nhiều vào chính sách ưu đãi, hỗ trợ và thu hút đầu tư, trong khi cơ chế quản lý, vận hành và kiểm soát rủi ro trong toàn bộ vòng đời dự án cần được hoàn thiện thêm.

Vì vậy, các vấn đề như tiêu chí lựa chọn dự án, nhà đầu tư chiến lược, tỷ lệ vốn chủ sở hữu, điều kiện chuyển nhượng, thời hạn hoạt động, quy hoạch, nguồn vật liệu san lấp và yêu cầu môi trường sẽ cần được quy định đủ rõ trước khi cơ chế được thông qua.

Một trường hợp cho thấy rõ quy mô của bài toán này là khu đô thị du lịch biển Cần Giờ tại TP.HCM. Dự án có diện tích khoảng 2.870 ha, được định hướng phát triển đô thị du lịch biển, nghỉ dưỡng, thương mại - dịch vụ cùng các chức năng đô thị khác.

Với những dự án như Cần Giờ, bài toán không chỉ nằm ở việc tạo thêm quỹ đất. Việc hình thành một không gian đô thị mới trên biển đồng thời đặt ra yêu cầu về hạ tầng, quy hoạch tổng thể, vật liệu san lấp, khả năng kết nối và đặc biệt là tác động tới môi trường, hệ sinh thái biển.

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất để Chính phủ trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến về cơ chế đặc thù đối với các dự án khu đô thị lấn biển, tích hợp vào dự thảo Luật Phát triển đô thị và trình Quốc hội thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất.

Nếu được hoàn thiện, cơ chế này sẽ tạo thêm hành lang pháp lý cho các dự án đô thị lấn biển quy mô lớn. Tuy nhiên, giá trị của chính sách không chỉ nằm ở khả năng mở thêm quỹ đất hay thu hút vốn, mà ở việc xác lập được ranh giới rõ giữa khai thác không gian biển và bảo vệ tài nguyên, môi trường, quốc phòng, an ninh trong dài hạn.