Giảm 30% thuế, làm sao để ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng không trở thành “điểm gãy”?

Chiều 20/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Nghị quyết giảm thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp. Theo đề xuất của Chính phủ, hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp có doanh thu hằng năm không quá 10 tỷ đồng sẽ được giảm 30% số thuế phải nộp trong kỳ tính thuế năm 2026 và 2027.

Chính sách dự kiến làm giảm thu ngân sách khoảng 3.191 tỷ đồng trong năm 2026 và 3.510 tỷ đồng trong năm 2027. Mục tiêu không chỉ là giảm nghĩa vụ thuế trong ngắn hạn mà còn tạo thêm nguồn lực để người dân, doanh nghiệp tích lũy, duy trì hoạt động và mở rộng sản xuất kinh doanh.

Tuy nhiên, điểm cần tính kỹ nằm ở chính ngưỡng 10 tỷ đồng. Nếu doanh nghiệp chỉ cần vượt ngưỡng này một khoảng nhỏ nhưng phải chịu thay đổi đáng kể về nghĩa vụ thuế, chính sách có thể tạo ra một “điểm gãy”, khiến doanh nghiệp cân nhắc việc mở rộng doanh thu thay vì tiếp tục tăng quy mô.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn yêu cầu cơ quan soạn thảo giải trình rõ cơ sở lựa chọn mức giảm 30%, thay vì 20% hay 40%, cũng như lý do xác định ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng. Theo ông, các con số này cần dựa trên đánh giá tác động cụ thể và khả năng cân đối ngân sách, thay vì chỉ là lựa chọn mang tính chính sách.

Đây cũng là vấn đề liên quan trực tiếp đến mục tiêu nuôi dưỡng nguồn thu. Một chính sách thuế tốt không chỉ nhìn vào số thu ngân sách trong một hoặc hai năm, mà cần tạo động lực để hộ kinh doanh và doanh nghiệp đầu tư, tích lũy vốn, mở rộng hoạt động và từ đó hình thành nguồn thu bền vững hơn cho ngân sách.

Bên cạnh nguy cơ tạo “điểm gãy”, chính sách cũng phải tính đến khả năng bị lợi dụng. Khi ưu đãi gắn trực tiếp với ngưỡng doanh thu, có thể xuất hiện tình trạng chia, tách pháp nhân hoặc chia nhỏ doanh thu để tiếp tục nằm trong diện được giảm thuế.

Vì vậy, giảm thuế cần đi cùng với nâng năng lực quản lý. Cơ quan thuế cần tăng cường kiểm soát hành vi trốn thuế, gian lận thuế và chuyển giá, đồng thời đẩy mạnh kết nối dữ liệu với ngân hàng, đăng ký kinh doanh, hải quan, đất đai và các hệ thống liên quan để nhận diện các trường hợp có dấu hiệu bất thường.

Ở góc độ phân bổ chính sách, Chủ tịch Quốc hội cho rằng giảm thuế không nên thực hiện theo cách cào bằng. Nguồn lực ưu đãi cần hướng tới những khu vực có khả năng tạo động lực tăng trưởng như đổi mới sáng tạo, công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, kinh tế xanh, chuyển đổi số và nghiên cứu phát triển, qua đó thúc đẩy năng suất thay vì chỉ giảm nghĩa vụ thuế.

Đối với hộ kinh doanh, yêu cầu minh bạch hóa hoạt động và chuyển từ thuế khoán sang kê khai là hướng đi cần thiết, nhưng chi phí tuân thủ cũng là vấn đề không thể bỏ qua. Việc sử dụng hóa đơn điện tử, chứng từ, sổ sách và công nghệ có thể tạo thêm áp lực cho nhóm kinh doanh nhỏ nếu quy trình kê khai không đủ đơn giản.

Do đó, hỗ trợ về thuế cần được đặt song song với cải cách thủ tục. Nếu chi phí tuân thủ giảm, hộ kinh doanh sẽ có thêm động lực chuyển đổi lên doanh nghiệp và hoạt động kinh doanh cũng được đưa vào khuôn khổ minh bạch hơn, qua đó mở rộng cơ sở thu trong dài hạn.

Về cơ sở xác định ngưỡng 10 tỷ đồng, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết mức doanh thu này tương đương khoảng 833 triệu đồng mỗi tháng. Với giả định tỷ lệ lợi nhuận khoảng 12%, thu nhập đạt gần 100 triệu đồng/tháng; sau khi nộp thuế khoảng 15%, còn khoảng 85 triệu đồng.

Theo tính toán được Bộ trưởng đưa ra, nếu một hộ gia đình có 5 người, mức thu nhập còn lại tương đương khoảng 17 triệu đồng/người/tháng. Việc giảm thêm 30% nghĩa vụ thuế được kỳ vọng giúp hộ kinh doanh có thêm nguồn lực để tích lũy và mở rộng hoạt động.

Tuy nhiên, bài toán chính sách không dừng ở việc xác định mức thu nhập phù hợp với một hộ gia đình. Quan trọng hơn là phải bảo đảm ngưỡng ưu đãi không làm thay đổi hành vi kinh doanh theo hướng giữ doanh thu dưới ngưỡng để tránh phát sinh nghĩa vụ thuế cao hơn.

Chính vì vậy, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ tiếp tục hoàn thiện dự thảo, giải trình rõ cơ sở của mức giảm 30% và ngưỡng 10 tỷ đồng, đồng thời bổ sung cơ chế ngăn chặn việc chia, tách doanh nghiệp hoặc chia nhỏ doanh thu để trục lợi chính sách.

Về dài hạn, yêu cầu đặt ra là xây dựng một chương trình cải cách thuế ổn định hơn thay vì liên tục xử lý từng vấn đề bằng các chính sách ngắn hạn. Với thuế thu nhập cá nhân, cần tiếp tục rà soát mức giảm trừ gia cảnh theo thu nhập và chi phí sinh hoạt; với thuế thu nhập doanh nghiệp, cần tạo thêm dư địa để doanh nghiệp nhỏ và vừa tái đầu tư, tích lũy vốn và mở rộng sản xuất.

Giảm thuế có thể tạo thêm sức bật cho khu vực kinh doanh nhỏ, nhưng hiệu quả cuối cùng phụ thuộc vào cách thiết kế chính sách. Nếu ngưỡng 10 tỷ đồng tạo ra động lực phát triển thay vì trở thành giới hạn tăng trưởng, khoản thu ngân sách giảm trong ngắn hạn mới có cơ hội được bù đắp bằng một cơ sở thu rộng hơn trong dài hạn.