95% doanh nghiệp chưa thấy lợi nhuận từ AI, tiền đầu tư đang đi đâu?
Dù mạnh tay đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI), phần lớn doanh nghiệp vẫn chưa chứng minh được hiệu quả tài chính từ công nghệ này. Chi phí triển khai tăng cao, dữ liệu thiếu đồng bộ và quy trình vận hành chưa chuẩn hóa đang trở thành những rào cản lớn.
Số hóa quy trình kém hiệu quả, doanh nghiệp có nguy cơ lãng phí vốn
Tại hội thảo “Chuyển đổi số bắt đầu từ đâu để không lãng phí?”, ông Trần Chí Thiện, Giám đốc Chuyển đổi số tại Leonix Vietnam, cho biết chuyển đổi số nếu được triển khai đúng hướng có thể giúp doanh nghiệp tạo lợi thế cạnh tranh, tăng doanh thu và giảm chi phí vận hành.
Thực tế, một số mô hình ứng dụng công nghệ đã ghi nhận hiệu quả rõ rệt. Trong lĩnh vực logistics, thời gian xử lý hồ sơ giao nhận một container có thể giảm từ 2-3 giờ xuống còn khoảng 30 phút. Ngành kim hoàn có thể rút ngắn 50% thời gian đưa sản phẩm mới ra thị trường.
Ở lĩnh vực phân phối, tỷ lệ chi phí bán hàng trên doanh thu có thể giảm từ 82% xuống 38%. Một số đơn vị sản xuất cũng có khả năng tăng sản lượng hơn 30% mỗi tháng nhờ cải thiện quy trình vận hành.
Tuy nhiên, kết quả chuyển đổi số tại nhiều tổ chức vẫn thấp hơn kỳ vọng. Theo số liệu được chia sẻ tại hội thảo, 44% tổ chức chưa đạt được đầy đủ giá trị mong muốn. Có tới 56% đơn vị cho biết hiệu quả mang lại thấp hơn kỳ vọng, trong khi ngân sách triển khai vượt trung bình 45%.
Thậm chí, 26% lãnh đạo thừa nhận quá trình chuyển đổi số gần như không tạo thêm giá trị kinh doanh. Tại Việt Nam, 36% tổ chức được thống kê từng nghe đến khái niệm chuyển đổi số nhưng chưa biết bắt đầu từ đâu.
Theo ông Trần Chí Thiện, một trong những sai lầm phổ biến là doanh nghiệp bắt đầu bằng việc tìm mua phần mềm thay vì xác định những vấn đề thực tế đang gây thất thoát tiền bạc và thời gian.
Thay vì đặt câu hỏi cần đầu tư hệ thống công nghệ nào, doanh nghiệp cần xác định khâu vận hành nào đang tốn kém, quy trình nào mất nhiều thời gian và nguồn lực nào chưa được sử dụng hiệu quả.
Chuyên gia cảnh báo tình trạng “số hóa sự hỗn loạn” khi doanh nghiệp đưa công nghệ vào những quy trình chưa được chuẩn hóa. Nếu một quy trình vốn đã thiếu hiệu quả được tự động hóa, công nghệ không giải quyết được tận gốc vấn đề mà còn có thể nhân rộng những bất cập hiện hữu.
Một sai lầm khác là giao toàn bộ trách nhiệm chuyển đổi số cho bộ phận công nghệ thông tin (IT). Theo ông Thiện, đây không đơn thuần là dự án công nghệ mà là quá trình thay đổi cách thức vận hành của toàn doanh nghiệp. Vì vậy, lãnh đạo cấp cao cần trực tiếp tham gia chỉ đạo để bảo đảm các phòng ban cùng hướng đến mục tiêu chung.
95% doanh nghiệp chưa đo lường được lợi nhuận từ AI
Những hạn chế trong chuyển đổi số tiếp tục xuất hiện khi doanh nghiệp bước vào giai đoạn ứng dụng AI tạo sinh (GenAI).
Theo số liệu được dẫn tại hội thảo, có tới 95% tổ chức chưa đo lường được lợi nhuận từ các dự án GenAI thí điểm. Trong khi đó, hơn 40% dự án ứng dụng AI tác nhân (Agentic AI) được dự báo có thể bị hủy trước cuối năm 2027 do chi phí gia tăng và giá trị kinh doanh chưa rõ ràng.
Trên thị trường, số lượng doanh nghiệp thực sự có năng lực cung cấp Agentic AI cũng được cho là còn hạn chế. Theo thông tin được chia sẻ, trên thế giới chỉ có khoảng 130 doanh nghiệp cung cấp công nghệ này thực sự.
Đáng chú ý, chỉ khoảng 6% tổ chức thuộc nhóm dẫn đầu ghi nhận mức tăng thêm 5% lợi nhuận trước lãi vay và thuế (EBIT) nhờ ứng dụng sâu AI.
Những con số trên cho thấy khoảng cách giữa khả năng công nghệ và hiệu quả tài chính vẫn còn lớn. Việc đưa AI vào hoạt động chưa đồng nghĩa doanh nghiệp có thể cải thiện lợi nhuận, đặc biệt khi nền tảng dữ liệu và quy trình vận hành chưa đáp ứng yêu cầu.
Ông Trần Chí Thiện cho rằng AI về bản chất là một “hệ số nhân”, hiệu quả ứng dụng phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu và quy trình mà công nghệ này được tích hợp.
Nếu doanh nghiệp không có một nguồn dữ liệu thống nhất (Single Source of Truth - SSOT), các bộ phận sử dụng những hệ thống dữ liệu rời rạc và thiếu đồng bộ, AI khó có thể đưa ra kết quả đáng tin cậy. Tương tự, hệ thống lõi cần có các cổng giao tiếp đạt chuẩn để những công cụ AI có thể kết nối và khai thác dữ liệu hiệu quả.
Để cải thiện hiệu quả đầu tư công nghệ, chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp tuân thủ 4 nguyên tắc: đúng vấn đề, đúng thứ tự, đúng người và đúng nhịp triển khai.
Trong đó, thứ tự ưu tiên cần bắt đầu từ chuẩn hóa quy trình, xây dựng nền tảng dữ liệu, hoàn thiện hệ thống công nghệ rồi mới mở rộng ứng dụng AI. Lãnh đạo doanh nghiệp cần trực tiếp tham gia, đồng thời chia nhỏ dự án thành các giai đoạn để kiểm soát chi phí và đánh giá hiệu quả.
Thay vì xem công nghệ hay AI là đích đến, doanh nghiệp cần coi đây là công cụ nâng cao năng lực vận hành. Khả năng chuyển hóa khoản đầu tư công nghệ thành doanh thu, tiết kiệm chi phí và cải thiện lợi nhuận mới là thước đo quan trọng của một dự án chuyển đổi số.
Long Giang
