Đằng sau 64.000 tỷ đồng bán ròng của khối ngoại

Trong khi VN-Index liên tục chinh phục các mốc cao mới, dòng vốn ngoại lại đi theo hướng ngược lại. Tháng 5/2026, nhà đầu tư nước ngoài bán ròng hơn 19.300 tỷ đồng trên HOSE, mức cao nhất trong 7 tháng và nâng quy mô bán ròng từ đầu năm lên hơn 64.400 tỷ đồng. Đây là nghịch lý đáng chú ý của thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

Nếu nhìn bề ngoài, việc khối ngoại bán ròng mạnh khi chỉ số tăng cao có thể tạo cảm giác dòng tiền quốc tế đang đánh giá kém triển vọng của thị trường Việt Nam. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng nguyên nhân nằm nhiều hơn ở sự thay đổi của dòng vốn toàn cầu thay vì các yếu tố nội tại.

Theo ông Phan Tấn Nhật, chuyên gia cao cấp Chiến lược thị trường tại SHS, áp lực bán ròng hiện nay đến từ nhiều yếu tố cùng lúc. Trong đó có hoạt động tái cơ cấu danh mục của các quỹ ETF trước thời điểm Việt Nam được xem xét nâng hạng, tâm lý phòng thủ trước các rủi ro địa chính trị và sự chênh lệch về hiệu suất đầu tư giữa Việt Nam với một số thị trường lớn trên thế giới.

Thực tế, giai đoạn gần đây chứng kiến sự thay đổi đáng kể trên thị trường tài chính quốc tế. Lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn dài liên tục duy trì ở vùng cao, trong khi lợi suất trái phiếu Nhật Bản cũng tăng mạnh lên mức cao nhất trong nhiều năm. Khi tài sản an toàn tại các nền kinh tế phát triển mang lại mức sinh lời hấp dẫn hơn, dòng vốn quốc tế có xu hướng dịch chuyển trở lại các thị trường này thay vì chấp nhận rủi ro cao hơn tại các thị trường mới nổi và cận biên.

Ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Ngân hàng Đầu tư của Chứng khoán An Bình, cho rằng việc khối ngoại bán ròng thời gian qua không phản ánh sự suy yếu của kinh tế Việt Nam. Theo ông, đây chủ yếu là hệ quả của sự thay đổi trong dòng chảy vốn toàn cầu khi lợi suất tại Mỹ và Nhật Bản tăng lên, làm giảm sức hấp dẫn của chiến lược vay vốn chi phí thấp để đầu tư vào các thị trường tăng trưởng cao.

Điều này phần nào lý giải vì sao lực bán ròng vẫn xuất hiện ngay cả khi thị trường chứng khoán Việt Nam đang giao dịch ở vùng đỉnh lịch sử. Nói cách khác, khối ngoại hiện không chỉ so sánh Việt Nam với chính Việt Nam của quá khứ, mà còn so sánh với cơ hội đầu tư tại Mỹ, Nhật Bản và nhiều thị trường lớn khác.

Dù vậy, triển vọng dài hạn của dòng vốn ngoại vẫn được nhiều tổ chức đánh giá tích cực. Tâm điểm hiện nay là câu chuyện nâng hạng thị trường. Theo các ước tính được chia sẻ tại Diễn đàn Tài chính 2026, nếu được FTSE Russell nâng hạng vào tháng 9 tới, Việt Nam có thể thu hút từ 1-1,5 tỷ USD từ các quỹ ETF và thêm 4-6 tỷ USD từ các quỹ chủ động. Xa hơn, nếu được MSCI đưa vào danh sách theo dõi và tiến tới nâng hạng trong những năm tới, quy mô vốn ngoại có thể lên tới 12-20 tỷ USD.

Chính vì vậy, một số chuyên gia cho rằng đợt bán ròng hiện nay có thể phản ánh giai đoạn tái cơ cấu và điều chỉnh của dòng vốn toàn cầu hơn là sự thay đổi trong đánh giá về triển vọng của thị trường Việt Nam. Câu hỏi lớn đối với nhà đầu tư lúc này không phải là vì sao khối ngoại đang bán, mà là liệu câu chuyện nâng hạng có đủ sức tạo ra một chu kỳ đảo chiều của dòng vốn ngoại sau nhiều năm rút ròng hay không.