UBCKNN: Gần 70 doanh nghiệp gốc Nhà nước chưa đạt chuẩn công ty đại chúng trước hạn 1/1/2027

Chỉ còn hơn 5 tháng trước thời điểm Luật Chứng khoán áp dụng đầy đủ quy định về cơ cấu cổ đông, gần 70 doanh nghiệp có nguồn gốc từ doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) sau cổ phần hóa vẫn chưa đáp ứng điều kiện để duy trì tư cách công ty đại chúng. Trong đó, 46 doanh nghiệp thuộc nhóm F2 được yêu cầu chủ động xử lý trước hạn chót ngày 1/1/2027.

Thông tin được ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), đưa ra tại hội thảo "Tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước: Từ sắp xếp nguồn lực đến dẫn dắt tăng trưởng". Theo ông, trong số gần 70 doanh nghiệp chưa đáp ứng điều kiện về cơ cấu cổ đông hiện có 21 doanh nghiệp thuộc nhóm F1 và 46 doanh nghiệp thuộc nhóm F2.

Áp lực này càng đáng chú ý khi khối doanh nghiệp gốc DNNN vẫn là lực lượng nòng cốt trên thị trường chứng khoán. Theo thống kê của UBCKNN, trong tổng số 1.575 công ty đại chúng đang niêm yết và đăng ký giao dịch, có tới 789 doanh nghiệp có nguồn gốc từ DNNN sau cổ phần hóa, tương đương khoảng 50%. Riêng trên HoSE, nhóm này chiếm khoảng 30% tổng vốn hóa với nhiều cổ phiếu dẫn dắt như Vietcombank, BIDV, PV GAS, ACV và BSR.

Theo quy định của Luật Chứng khoán, từ ngày 1/1/2027, công ty đại chúng phải có tối thiểu 10% cổ phiếu có quyền biểu quyết do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ. Nếu không đáp ứng điều kiện này, doanh nghiệp có thể không còn đủ tư cách công ty đại chúng và phải thực hiện các thủ tục theo quy định.

Ông Hoàng Văn Thu cho biết yêu cầu về cơ cấu cổ đông không phải quy định mới mà đã được kế thừa từ các luật trước đây. Điểm mới của Luật Chứng khoán sửa đổi là quy định rõ thời gian chuyển tiếp, qua đó tạo lộ trình hoàn thiện chất lượng hàng hóa trên thị trường và đáp ứng các tiêu chí phục vụ mục tiêu nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam.

Theo lãnh đạo UBCKNN, đây là quá trình sàng lọc cần thiết thay vì chỉ mang tính thủ tục. Thực tế, kể từ khi Luật Chứng khoán được triển khai, đã có 194 doanh nghiệp không đáp ứng điều kiện và phải rời tư cách công ty đại chúng. Điều này cho thấy các quy định về cơ cấu cổ đông sẽ được thực thi nghiêm túc khi thời hạn chuyển tiếp kết thúc.

Bên cạnh yêu cầu đáp ứng tiêu chuẩn đại chúng, bức tranh cổ phần hóa và thoái vốn DNNN cũng đang cho thấy nhiều điểm nghẽn. Dẫn số liệu của Bộ Tài chính, ông Hoàng Văn Thu cho biết kế hoạch giai đoạn 2022-2025 đặt mục tiêu cổ phần hóa 30 doanh nghiệp nhưng đến cuối năm 2025 chưa có đơn vị nào hoàn thành. Trong danh mục 146 doanh nghiệp phải thoái vốn, mới chỉ có 17 doanh nghiệp hoàn tất, tương đương 11,5% kế hoạch.

Theo ông, ngoài những vướng mắc về cơ chế, tâm lý e ngại, sợ sai tại một số bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp cũng là nguyên nhân khiến tiến độ cổ phần hóa và thoái vốn chưa đạt kỳ vọng. Điều này không chỉ làm chậm quá trình tái cơ cấu khu vực DNNN mà còn ảnh hưởng đến việc cải thiện chất lượng hàng hóa trên thị trường chứng khoán.

Để tháo gỡ, UBCKNN đề xuất các doanh nghiệp thuộc diện cổ phần hóa phải thực hiện nghiêm nghĩa vụ đưa cổ phiếu lên thị trường. Theo Nghị định 57/2026/NĐ-CP, trong vòng 90 ngày kể từ khi chuyển thành công ty cổ phần, doanh nghiệp đủ điều kiện phải đăng ký công ty đại chúng và niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trên sàn chứng khoán.

Song song với đó, cơ quan quản lý khuyến nghị mạnh dạn giảm tỷ lệ sở hữu Nhà nước tại những lĩnh vực không cần nắm giữ chi phối nhằm tăng lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng. Doanh nghiệp có thể thực hiện thông qua thoái vốn hoặc phát hành thêm cổ phiếu để đáp ứng yêu cầu về cơ cấu cổ đông, đồng thời cải thiện thanh khoản và sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư.

Thực tế, nhiều doanh nghiệp có tỷ lệ sở hữu Nhà nước cao như PV GAS, Becamex IDC, Petrolimex, BSR, ACV hay Viettel Global đều đứng trước yêu cầu nâng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng. Trong đó, một số doanh nghiệp như Petrolimex, Becamex IDC và BSR đã xây dựng kế hoạch giảm tỷ lệ sở hữu Nhà nước nhưng tiến độ triển khai vẫn còn chậm.

Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới nâng hạng thị trường và thúc đẩy tái cơ cấu khu vực DNNN, việc hoàn thiện cơ cấu cổ đông không chỉ là yêu cầu để duy trì tư cách công ty đại chúng. Đây còn là bước đi quan trọng nhằm mở rộng lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng, nâng cao chất lượng hàng hóa trên thị trường và tạo dư địa để dòng vốn trong và ngoài nước tham gia hiệu quả hơn.