UBCKNN: 67 doanh nghiệp Nhà nước chưa đủ free-float để hút vốn ngoại lớn

Tại hội nghị do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) tổ chức ngày 14/5, ông Bùi Ngọc Huyên, Phó Trưởng ban Quản lý Chào bán chứng khoán, cho biết hiện có 67 doanh nghiệp Nhà nước sau cổ phần hóa chưa đáp ứng yêu cầu về cơ cấu cổ đông do tỷ lệ sở hữu quá cô đặc. Theo UBCKNN, nhiều doanh nghiệp lớn như Vietcombank, BIDV, VietinBank, Petrolimex hay PV GAS hiện có tỷ lệ sở hữu Nhà nước hoặc cổ đông lớn lên tới 90-99% vốn điều lệ. Điều này khiến free-float – tức lượng cổ phiếu lưu hành tự do trên thị trường – ở mức rất thấp.

Đây được xem là một trong những nút thắt lớn nhất với tiến trình nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam hiện nay. Vấn đề nằm ở chỗ các tổ chức xếp hạng như MSCI hay FTSE Russell không chỉ đánh giá quy mô vốn hóa, mà còn đặc biệt quan tâm tới thanh khoản, tỷ lệ free-float và khả năng tiếp cận thực tế của nhà đầu tư nước ngoài. Nói cách khác, doanh nghiệp có vốn hóa lớn chưa đủ. Nếu lượng cổ phiếu lưu hành quá nhỏ, các quỹ ngoại quy mô lớn cũng khó giải ngân mạnh.

“Việc nâng hạng có thể giúp thị trường chứng khoán Việt Nam thu hút thêm hàng chục tỷ USD trong thời gian tới”, ông Huyên cho biết.

Hiện MSCI vẫn đang làm việc với Bộ Tài chính, UBCKNN và các cơ quan liên quan về lộ trình nâng hạng cùng các tiêu chí cao hơn của thị trường. Áp lực nâng chất lượng hàng hóa trên sàn đang ngày càng lớn trong bối cảnh quy mô thị trường chứng khoán Việt Nam đã tăng rất mạnh. Đến cuối năm 2025, vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt khoảng 407 tỷ USD, tương đương 77,6% GDP. Thanh khoản bình quân khoảng 600 triệu USD mỗi phiên, thuộc nhóm cao nhất ASEAN, trong khi số lượng tài khoản chứng khoán đã vượt 12,3 triệu.

Tuy nhiên, phía sau quy mô lớn là thực tế nhiều bluechips vẫn thiếu free-float, khiến khả năng hấp thụ dòng vốn ngoại bị hạn chế đáng kể. Theo UBCKNN, ngoài 67 doanh nghiệp chưa đáp ứng điều kiện về cơ cấu cổ đông, hiện còn 53 doanh nghiệp chưa đáp ứng yêu cầu về vốn và nhiều doanh nghiệp chưa đưa cổ phiếu lên niêm yết hoặc đăng ký giao dịch trên thị trường chứng khoán.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng cao giai đoạn 2026-2030, nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội được ước tính lên tới khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, trong khi vốn ngân sách Nhà nước chỉ đáp ứng khoảng 8,5 triệu tỷ đồng. Điều này đồng nghĩa thị trường vốn sẽ phải đóng vai trò lớn hơn nhiều trong việc dẫn vốn cho nền kinh tế.

UBCKNN cho rằng để tháo nút thắt free-float, có hai hướng chính. Thứ nhất là cổ đông lớn, đặc biệt cổ đông Nhà nước, thực hiện thoái bớt vốn thông qua đấu giá công khai hoặc giao dịch trên sàn; Thứ hai là doanh nghiệp phát hành thêm cổ phiếu nhằm tăng vốn và pha loãng tỷ lệ sở hữu hiện hữu. Các phương án được nhắc tới gồm chào bán ra công chúng, phát hành riêng lẻ cho nhà đầu tư chiến lược hoặc ESOP cho người lao động.

Theo UBCKNN, việc tăng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng không chỉ nhằm đáp ứng quy định pháp luật mà còn giúp tăng thanh khoản, mở rộng khả năng hút vốn ngoại và nâng chuẩn quản trị doanh nghiệp. Điều này cũng đồng nghĩa thị trường có thể bước vào giai đoạn xuất hiện thêm nhiều thương vụ thoái vốn Nhà nước hoặc tăng vốn quy mô lớn tại nhóm doanh nghiệp đầu ngành trong thời gian tới – một yếu tố được giới đầu tư đặc biệt quan tâm khi Việt Nam đang ở rất gần cánh cửa nâng hạng thị trường.