Siết tiêu chí công ty đại chúng, doanh nghiệp tăng tốc điều chỉnh sở hữu

Việc rà soát tiêu chí công ty đại chúng theo quy định mới đang tạo áp lực rõ rệt lên nhiều doanh nghiệp niêm yết. Khi yêu cầu tối thiểu 10% cổ phần phải do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ bắt đầu được siết chặt, không ít doanh nghiệp buộc phải tăng tốc điều chỉnh để tránh rủi ro mất tư cách đại chúng.

Động thái đáng chú ý đến từ khu vực tư nhân, nơi các doanh nghiệp chủ động “đi trước một bước”. Tập đoàn Masan đã thông qua kế hoạch bán tối đa 5% vốn tại MSR, tương đương gần 55 triệu cổ phiếu. Với thị giá hiện tại, thương vụ có thể mang về khoảng 2.740 tỷ đồng, đồng thời giúp doanh nghiệp cải thiện tỷ lệ free-float và mở đường cho khả năng chuyển sàn niêm yết.

Không chỉ nhằm đáp ứng quy định, các động thái này còn phản ánh chiến lược tái cấu trúc vốn. Việc phân bổ cổ phần cho nhà đầu tư chuyên nghiệp, người lao động và thị trường UPCoM cho thấy doanh nghiệp đang tận dụng quy định mới để tái thiết cấu trúc cổ đông theo hướng linh hoạt hơn.

Ở chiều ngược lại, áp lực hiện rõ tại nhiều doanh nghiệp có tỷ lệ sở hữu tập trung cao. Viwaseen hiện chỉ còn 1,84% cổ phần tự do chuyển nhượng sau khi Vinaconex nâng tỷ lệ sở hữu lên 98,16%. Tuy nhiên, kế hoạch thoái hơn 10,5 triệu cổ phiếu của Vinaconex được kỳ vọng sẽ giúp doanh nghiệp này sớm quay lại trạng thái đáp ứng tiêu chí đại chúng.

Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại các doanh nghiệp quy mô lớn. BSR hiện có tỷ lệ cổ phần tự do chỉ 7,87%, thấp hơn mức tối thiểu 10%. Trong khi đó, DHG có hai cổ đông lớn nắm giữ tới hơn 94% vốn, khiến tỷ lệ cổ đông nhỏ lẻ chỉ còn 5,68%.

Ngay cả GAS, dù có gần 17.500 cổ đông, nhưng Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam vẫn nắm tới 95,76% vốn. Điều này cho thấy bài toán không nằm ở số lượng cổ đông, mà ở cơ cấu sở hữu thực chất.

Theo ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Phân tích Khối Khách hàng cá nhân tại Yuanta Việt Nam, rủi ro bị hủy tư cách công ty đại chúng với các doanh nghiệp nhà nước lớn là không cao nhờ cơ chế pháp lý đặc thù. Tuy nhiên, áp lực tuân thủ vẫn sẽ thúc đẩy một làn sóng thoái vốn mới, tương tự giai đoạn 2016–2018.

Thực tế, câu chuyện công ty đại chúng đang trở thành một trong những “điểm nóng” của mùa đại hội cổ đông 2026. Viettel Global, trong kế hoạch tổ chức ĐHĐCĐ cuối tháng 4, cũng đặt mục tiêu nâng cao quản trị và chuẩn bị điều kiện niêm yết, trong đó bài toán cơ cấu cổ đông là yếu tố then chốt.

Khung pháp lý mới cũng tạo ra khoảng “đệm thời gian” nhất định. Theo quy định, doanh nghiệp không đáp ứng điều kiện sẽ có tối đa 1 năm để khắc phục trước khi bị hủy tư cách công ty đại chúng. Đồng thời, các doanh nghiệp nhà nước đang trong quá trình tái cơ cấu được phép duy trì trạng thái hiện tại nếu có kế hoạch đã được phê duyệt.

Các tín hiệu hiện tại cho thấy, quy định mới không chỉ mang tính sàng lọc, mà còn kích hoạt một chu kỳ tái cấu trúc sở hữu. Với những doanh nghiệp có tỷ lệ nắm giữ tập trung cao, việc điều chỉnh không còn là lựa chọn, mà là điều kiện bắt buộc để duy trì vị thế trên thị trường.

Trong bối cảnh đó, quá trình “chuẩn hóa” tư cách công ty đại chúng có thể trở thành chất xúc tác cho một làn sóng tái cơ cấu vốn quy mô lớn. Và với thị trường, đây không chỉ là câu chuyện tuân thủ, mà còn là bước tái định hình chất lượng hàng hóa niêm yết trong giai đoạn mới.