Nâng hạng không chỉ kéo vốn ngoại trở lại, mà còn tái định hình cấu trúc dòng tiền vào Việt Nam

Việc Việt Nam được nâng hạng lên thị trường mới nổi có thể không lập tức đảo chiều xu hướng bán ròng của khối ngoại, nhưng mở ra một thay đổi lớn hơn: sự dịch chuyển từ các quỹ thị trường cận biên sang dòng vốn tổ chức mới, đa dạng và có tầm nhìn dài hạn hơn.

Theo ông Thomas Nguyen, Giám đốc Thị trường Nước ngoài tại SSI, con số bán ròng của nhà đầu tư nước ngoài trong quá khứ cần được nhìn thận trọng bởi đây là tổng hợp của nhiều nhóm vốn với chiến lược rất khác nhau. Quỹ thị trường cận biên, quỹ chuyên biệt Việt Nam, quỹ chủ động tại thị trường mới nổi, quỹ thụ động hay các nhà đầu tư chiến lược đều có thể cùng nằm trong một con số bán ròng.

Vì vậy, việc khối ngoại bán ròng không đồng nghĩa tất cả các nhóm nhà đầu tư nước ngoài đều đang rút khỏi Việt Nam. Khi trạng thái thị trường thay đổi, một số dòng vốn cũ có thể tiếp tục rút ra trong khi các dòng vốn mới bắt đầu gia nhập, khiến cấu trúc nhà đầu tư thay đổi trước cả khi cán cân mua - bán ròng đảo chiều.

Thực tế, áp lực bán của khối ngoại vẫn rất lớn. Tính đến ngày 24/8, nhà đầu tư nước ngoài bán ròng hơn 94.559 tỷ đồng trên toàn thị trường, riêng HOSE khoảng 93.802 tỷ đồng. VHM dẫn đầu giá trị bán ròng với khoảng 20.200 tỷ đồng, tiếp đến FPT khoảng 16.100 tỷ đồng và VIC khoảng 9.600 tỷ đồng.

Ở chiều ngược lại, dòng tiền ngoại vẫn tìm đến một số cổ phiếu riêng lẻ. HPG được mua ròng khoảng 3.900 tỷ đồng từ đầu năm, MBB khoảng 2.200 tỷ đồng, MWG 2.000 tỷ đồng và MSN 1.900 tỷ đồng. Diễn biến trái chiều này phần nào cho thấy hành vi của dòng vốn ngoại không đồng nhất và việc nhìn vào tổng giá trị mua - bán ròng chưa phản ánh đầy đủ sự dịch chuyển bên trong.

Điểm đáng chú ý hơn nằm ở thời điểm Việt Nam chuyển từ thị trường cận biên sang thị trường mới nổi thứ cấp theo FTSE Russell, dự kiến bắt đầu từ ngày 21/9/2026 và hoàn tất theo lộ trình vào tháng 9/2027. Đây là thời điểm có thể mở ra một nhóm nhà đầu tư mới vốn trước đó chưa hoặc khó phân bổ vào Việt Nam.

Trong nhóm này, dòng vốn thụ động được đánh giá là dễ dự báo nhất. Các quỹ này vận hành theo chỉ số tham chiếu nên việc phân bổ vốn sẽ chủ yếu phụ thuộc vào tỷ trọng của cổ phiếu Việt Nam trong các bộ chỉ số. Dòng tiền vì thế có xu hướng xuất hiện theo các mốc tái cơ cấu thay vì phụ thuộc vào đánh giá riêng của từng doanh nghiệp.

SSI Research ước tính tại kịch bản cơ sở, tỷ trọng Việt Nam trong FTSE Emerging All Cap Index có thể duy trì quanh 0,49%. Khi đó, tổng dòng vốn thụ động tích lũy trong toàn bộ quá trình nâng hạng khoảng 2,21 tỷ USD, tương đương khoảng 57.500 tỷ đồng.

Tuy nhiên, dòng vốn thụ động có thể chỉ là phần dễ nhìn thấy nhất của quá trình này. Theo ông Thomas Nguyen, vốn chủ động sẽ đến chậm hơn bởi các nhà quản lý quỹ cần thời gian nghiên cứu doanh nghiệp, mở tài khoản, gặp gỡ ban lãnh đạo, đánh giá quản trị và xây dựng hệ thống theo dõi thị trường.

Đổi lại, một khi các quỹ chủ động đã hoàn tất quá trình nghiên cứu và thiết lập hạ tầng đầu tư, quy mô phân bổ có thể lớn hơn và thời gian nắm giữ cũng dài hơn. Đây là khác biệt quan trọng giữa một dòng vốn đến vì phải mô phỏng chỉ số và một dòng vốn đến vì đánh giá Việt Nam là một thị trường có cơ hội đầu tư dài hạn.

Ở kịch bản tích cực, SSI Research minh họa tỷ trọng Việt Nam trong chỉ số FTSE Emerging All Cap có thể tăng dần lên 0,95% vào tháng 9/2027. Khi đó, dòng vốn thụ động tích lũy có thể đạt khoảng 4,284 tỷ USD, tương đương 111.400 tỷ đồng.

Dù vậy, SSI Research lưu ý mức 0,95% chỉ là kịch bản minh họa, không phải dự báo. Quy mô dòng vốn thực tế còn phụ thuộc vào tỷ trọng Việt Nam trong các chỉ số, quy mô tài sản của các quỹ và diễn biến thị trường trong từng giai đoạn.

Một thay đổi đáng chú ý khác là phạm vi lựa chọn của các nhà đầu tư quốc tế cũng đang được mở rộng. FTSE Russell đã công bố 27 cổ phiếu Việt Nam được bổ sung vào các nhóm Large Cap, Mid Cap và Small Cap thuộc FTSE Global Equity Index Series, cùng 90 cổ phiếu vào nhóm Micro Cap.

Điều này cho thấy câu chuyện nâng hạng không chỉ nằm ở một vài cổ phiếu vốn hóa lớn hay những phiên giao dịch tái cơ cấu mạnh. Khi Việt Nam được đưa sâu hơn vào hệ thống chỉ số toàn cầu, khả năng tiếp cận của các nhà đầu tư quốc tế với nhiều lớp doanh nghiệp cũng được mở rộng.

Vì thế, tác động đáng kể nhất của nâng hạng có thể không nằm ở một thời điểm khối ngoại chuyển từ bán ròng sang mua ròng, mà ở sự thay đổi về chất lượng và cấu trúc dòng vốn. Từ những dòng tiền mang tính thị trường cận biên và ngắn hạn hơn, Việt Nam có cơ hội thu hút thêm các nhà đầu tư tổ chức với quy mô lớn, chiến lược đa dạng và tầm nhìn dài hơn.