Khi các ngân hàng phải vay nhau nhiều hơn

Đằng sau mặt bằng lãi suất huy động tương đối ổn định là một thị trường liên ngân hàng sôi động bất thường với giao dịch bình quân lên tới 33 tỷ USD/ngày. Điều đó cho thấy thanh khoản vẫn là biến số đáng theo dõi của hệ thống ngân hàng.

Lãi suất liên ngân hàng và khối lượng giao dịch liên ngân hàng. Nguồn Vietcap.png

Thanh khoản hệ thống ngân hàng đang phát đi những tín hiệu đáng chú ý trong nửa đầu năm 2026. Trái với kỳ vọng lãi suất liên ngân hàng sẽ hạ nhiệt sau Tết Nguyên đán, mặt bằng lãi suất trên thị trường 2 tiếp tục neo ở mức cao, buộc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) phải tăng cường hỗ trợ thông qua nhiều công cụ điều hành.

Theo báo cáo chiến lược nửa cuối năm 2026 của Vietcap, lãi suất liên ngân hàng bình quân qua đêm trong 5 tháng đầu năm đạt 5,81%, tăng 161 điểm cơ bản so với cùng kỳ năm trước. Ở kỳ hạn 1 tháng, lãi suất bình quân lên tới 7,22%, tăng 272 điểm cơ bản.

Đây là mức tăng đáng chú ý nếu đặt trong bối cảnh NHNN vẫn duy trì định hướng ổn định mặt bằng lãi suất nhằm hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Thông thường, sau giai đoạn cao điểm thanh toán dịp cuối năm và Tết Nguyên đán, áp lực thanh khoản sẽ giảm bớt. Tuy nhiên, diễn biến năm nay lại đi theo hướng ngược lại.

Một chỉ dấu khác cho thấy mức độ căng thẳng của thanh khoản là quy mô giao dịch trên thị trường liên ngân hàng. Theo Vietcap, giá trị giao dịch bình quân đã tăng lên khoảng 33 tỷ USD mỗi ngày trong 5 tháng đầu năm, cao hơn đáng kể so với vùng 12,8-22,5 tỷ USD/ngày trong giai đoạn 2024-2025.

Con số này phản ánh việc nhiều ngân hàng đang phải dựa nhiều hơn vào nguồn vốn vay mượn lẫn nhau để đáp ứng nhu cầu thanh khoản ngắn hạn. Nói cách khác, dòng tiền trong hệ thống chưa thực sự dồi dào như kỳ vọng.

Trong bối cảnh đó, NHNN đã phải kích hoạt đồng thời nhiều công cụ hỗ trợ. Theo Vietcap, tính đến ngày 27/5, cơ quan điều hành đã bơm ròng khoảng 326.000 tỷ đồng qua kênh thị trường mở (OMO). Đây là một trong những mức hỗ trợ lớn nhất trong nhiều năm trở lại đây.

Không dừng ở OMO, từ cuối năm 2025, NHNN còn đưa vào vận hành công cụ hoán đổi ngoại tệ. Theo cơ chế này, NHNN mua USD giao ngay và bán lại theo kỳ hạn 14 ngày, qua đó cung cấp thêm nguồn vốn ngắn hạn cho hệ thống ngân hàng mà không làm thay đổi đáng kể trạng thái ngoại hối.

Một nguồn hỗ trợ khác đến từ Kho bạc Nhà nước. Tiền gửi của Kho bạc tại các ngân hàng quốc doanh đã tăng đáng kể trong thời gian qua, góp phần cải thiện nguồn vốn khả dụng và giảm áp lực thanh khoản cho nhóm ngân hàng lớn.

Tuy nhiên, điều khiến thị trường quan tâm hơn là nguyên nhân của tình trạng căng thẳng thanh khoản kéo dài. Theo Vietcap, cuộc đua huy động vốn đã nóng lên từ cuối năm 2025 khi tốc độ tăng trưởng tín dụng vượt tốc độ huy động. Trong khi đó, tỷ lệ CASA tại nhiều ngân hàng suy giảm và hệ số cho vay trên huy động (LDR) duy trì ở mức cao.

Dữ liệu từ Techcombank cho thấy lãi suất huy động thực tế, bao gồm cả các khoản huy động theo thỏa thuận, đã tăng khoảng 240 điểm cơ bản từ quý IV/2025 đến hết quý I/2026. Đây là mức tăng tương đối mạnh nếu so với định hướng ổn định lãi suất của cơ quan quản lý.

Do trần lãi suất tiền gửi dưới 6 tháng vẫn được duy trì ở mức 4,75%/năm, nhiều ngân hàng đã chuyển sang phát hành chứng chỉ tiền gửi để thu hút nguồn vốn dài hạn. Công cụ này cho phép các nhà băng linh hoạt hơn trong việc đưa ra mức lãi suất hấp dẫn mà không bị ràng buộc bởi trần huy động thông thường.

Vietcap cho rằng mặt bằng lãi suất huy động có thể dần ổn định trong nửa cuối năm nhờ khoảng cách giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn đang thu hẹp, hoạt động vay vốn nước ngoài gia tăng và nguồn tiền từ giải ngân đầu tư công có thể quay trở lại hệ thống ngân hàng.

Lãi suất tiền gửi và lãi suất chứng chỉ tiền gửi . Nguồn Vietcap.png

Tuy nhiên, rủi ro vẫn chưa biến mất hoàn toàn. Nếu căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông kéo dài hoặc nhu cầu tín dụng tăng mạnh hơn dự kiến, áp lực thanh khoản có thể tiếp tục duy trì ở mức cao.

Điều đáng chú ý là câu chuyện hiện nay không còn đơn thuần là lãi suất huy động tăng hay giảm vài chục điểm cơ bản. Những con số về OMO, hoán đổi USD và giao dịch liên ngân hàng cho thấy hệ thống ngân hàng đang vận hành trong trạng thái cần nhiều nguồn hỗ trợ thanh khoản hơn so với các năm trước.

Đó cũng là lý do giới đầu tư đang theo dõi sát diễn biến trên thị trường tiền tệ. Bởi thanh khoản ngân hàng luôn là biến số đi trước, có khả năng ảnh hưởng tới lãi suất, tín dụng và cuối cùng là triển vọng tăng trưởng của toàn bộ nền kinh tế.